AB-Kanada zirvesi Montreal'de başladı, ortak üyelikte karar beklenmiyor

Avrupa Birliği (AB) ile Kanada arasındaki ilişkilerin yeni bir boyuta taşınmasının hedeflendiği 21. AB-Kanada Zirvesi'nde, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in gündeme getirdiği "ortak üyelik" önerisinin geleceği ve iki taraf arasındaki stratejik işbirliğinin derinleştirilmesi konularının öne çıkması bekleniyor.

AB ile Kanada arasındaki 21. zirve toplantısı, bugün Başbakan Mark Carney'nin ev sahipliğinde Kanada'nın Montreal kentinde başlayacak. AB tarafını AB Konseyi Başkanı Antonio Costa ve AB Komisyonu Başkanı von der Leyen temsil edecek.

İki günlük zirvede ticaret ve ekonomik ilişkiler, savunma ve güvenlik işbirliği, kritik ham maddeler, dijital teknolojiler, araştırma ve inovasyon ile stratejik ortaklığın geliştirilmesi ele alınacak.

Zirve, von der Leyen'in geçen ay Avrupa Parlamentosunda Kanada'ya AB'nin ilk "ortak üyesi" olma perspektifi sunulmasını önermesinin ardından düzenlenmesi bakımından ayrıca önem taşıyor.

Ortak üyelik modelinin uygulanabilirliği ve önerinin somut girişime dönüşüp dönüşmeyeceği, zirve öncesinde merak edilen başlıca konular arasında yer alıyor.

Zirve, Kanada'nın da ABD'ye ekonomi ve güvenlik alanlarındaki bağımlılığını azaltmak amacıyla Avrupa ile ilişkilerini çeşitlendirmeye çalıştığı dönemde düzenleniyor.

Kanada, AB'nin 150 milyar avroluk Avrupa Güvenlik Eylemi (SAFE) savunma finansman mekanizmasına katılan ilk Avrupa dışı ülke olurken Avrupa ülkeleriyle savunma sanayisi alanındaki işbirliğini de genişletiyor.

Kanada'nın İngiltere öncülüğündeki Ortak Sefer Kuvvetine (JEF) katılma başvurusu ve Avrupa merkezli savunma şirketleriyle yürüttüğü askeri tedarik görüşmeleri de bu yakınlaşmanın örnekleri arasında yer alıyor.

Toplantılara katılacak kaynaklardan alınan bilgilere göre tarafların zirvede ekonomik güvenlik, ticaret ve savunma alanlarında daha yakın işbirliğini öngören "Gelecek için İttifak" (Alliance for the Future) girişimini başlatması bekleniyor.

Görüşmelerin ardından yayımlanması beklenen ortak bildirgede "ortak üyelik" perspektifine yer verilmesi de gündemde bulunuyor.

Ancak AB üyesi ülkeler arasında önerinin hukuki kapsamı ve uygulanmasına ilişkin görüş ayrılıkları nedeniyle bu konuda nihai karar alınması beklenmiyor.

AB'nin mevcut kurucu antlaşmalarında "ortak üyelik" adı altında tanımlanmış statü bulunmaması, bazı üye ülkelerin çekincelerine neden oluyor.

Almanya, İtalya, Yunanistan ve Fransa'nın da aralarında bulunduğu bir grup ülke, AB-Kanada ortak bildirisinde "ortak üyelik" ifadesinin yer almasına itiraz ediyor.

Bunun yerine, "giderek daha yakın bir ortaklık" vadeden daha yumuşak dil kullanma önerisi üzerinde duruluyor.

Ortak bildirinin daha önceki taslağında, "AB ve Kanada'nın 2027 AB-Kanada Zirvesi'ne kadar refah, ekonomik güvenlik ve stratejik özerklik gibi ortak hedeflerimize yönelik çabaları ve işbirliğini yansıtacak bir 'ortak üyelik' kavramını tanımlamak için çalışacakları" ifadesinin yer aldığı öğrenildi.

"Üye ülkeler arasında oy birliği gerekecek"

Belçika'daki KU Leuven Üniversitesi Küresel Yönetişim Çalışmaları Merkezi Uluslararası Hukuk Enstitüsü Direktörü Prof. Dr. Jan Wouters, AA muhabirine zirvenin muhtemel sonuçlarıyla ilgili değerlendirmelerde bulundu.

Halihazırda Ottawa'daki Carleton Üniversitesinde misafir öğretim üyesi olan Wouters, Almanya başta olmak üzere bazı üye ülkelerin öneriye yönelik ciddi çekincelerinin bulunduğunu belirterek, buna rağmen ortak üyelik fikrine desteğin devam ettiğini düşündüğünü anlattı.

Wouters, "Muhtemel uzlaşma, şu aşamada karar alınmaması, bunun yerine kavramın açıklığa kavuşturulması ve geliştirilmesi, ardından gelecek yıl Brüksel'deki zirvede karar verilmesi olacaktır." ifadesini kullandı.

AB antlaşmalarında ortak üyelik statüsünün henüz bulunmadığını hatırlatan Wouters, benzer modellerin başka uluslararası kuruluşlarda uygulandığına işaret etti.

Wouters, "Asıl mesele, bu statüye AB hukuku kapsamında nasıl bir şekil verileceği. Bunun gelecek yılki zirveye kadar yürütülecek tartışmaların merkezinde olacağını düşünüyorum." görüşünü paylaştı.

Bu modelin yalnızca Kanada için değil İngiltere, Avustralya, Yeni Zelanda ve AB'ye katılım sürecindeki bazı aday ülkeler açısından da değerlendirilebileceğini kaydeden Wouters, "Ortak üyelik kavramının geliştirilmesi için üye ülkeler arasında oy birliğine ihtiyacımız olacak." ifadesini kullandı.

Dijital ticaret anlaşmasında ilerleme beklentisi

Wouters, zirvenin somut sonuçlarından birinin dijital ticaret alanında olabileceğini belirterek, taraflar arasındaki müzakerelerin ileri aşamada olduğuna dikkati çekti.

"Dijital ticaret anlaşmasının zirvede karara bağlanacağını düşünüyorum çünkü müzakereler oldukça ilerlemiş görünüyor." diyen Wouters, Erasmus+ programı ve uzay alanındaki işbirliğinin de ortak bildirgede yer alabileceğini dile getirdi.

AB ile Kanada arasında 2016'da imzalanan Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması'nın (CETA) onay sürecinde yaşanan sorunlara da değinen Wouters, anlaşmanın bazı üye ülkeler tarafından henüz onaylanmaması nedeniyle geçici olarak uygulandığını anlattı.

Wouters, yeni dijital ticaret anlaşmasının benzer gecikmelere yol açmaması için yalnızca AB düzeyinde sonuçlandırılmasının hedeflendiğini bildirdi.

"Kanada ile AB birbirine sunabilecekleri çok şeye sahip"

Wouters, Başbakan Carney'nin ülkesinin dış ilişkilerini ABD'nin ötesine taşımak için yoğun çaba gösterdiğini anlattı.

Carney'nin Avrupa ile istikrarlı, derin ve kapsamlı ortaklık kurmayı hedeflediğini belirten Wouters, "Kanada ile AB birbirine sunabilecekleri çok şeye sahip." değerlendirmesinde bulundu.

Bununla birlikte her iki tarafın da kendine özgü siyasi ve kurumsal zorluklarının bulunduğuna dikkati çeken Wouters, AB'nin 27 üyeli yapısına, Kanada'nın ise güçlü eyaletlerden oluşan federal sistemine işaret etti.

Wouters, Kanada'nın AB ile yakınlaşmasının ülke içinde egemenlik tartışmalarını da beraberinde getirebileceğini belirterek, iki taraf arasındaki standartların ve düzenlemelerin uyumlaştırılmasının ilerleyen dönemde önemli bir konu olacağını ifade etti.

ABD Başkanı Donald Trump'ın yakınlaşmaya verebileceği tepki konusunda Wouters, zirveden Kanada'nın ortak üyeliğinin ilanı gibi büyük bir karar çıkmasını beklemediğini, bu nedenle gelişmelerin Washington'da sınırlı yankı bulabileceği görüşünü paylaştı.