BM Genel Sekreteri Guterres: "Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı"

Antalya'da düzenlenen COP31 Dünya Liderler Zirvesi'nde konuşan Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, iklim kriziyle mücadelede dünyanın çok yavaş ilerlediğini belirterek, "Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı. ve bu kendiliğinden gerçekleşmeyecek. Dinozorların lobisi yoktu. Fosil yakıtların ise var" dedi. Guterres, gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanına erişimine de dikkati çekerek, "1,3 trilyon dolarlık hedef, gelişmekte olan ülkelere gerçekten ulaşan finansmana dönüşmelidir" ifadelerini kullandı.

Antalya'da 9-20 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31'inci Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Dünya Liderler Zirvesi başladı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde COP31 Alanı'nın Mavi Bölgesi'ndeki Anadolu Salonu'nda gerçekleştirilen zirvede, dünya liderleri iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik açıklamalarda bulundu. Zirvede konuşan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, küresel sıcaklık artışı, fosil yakıtlardan uzaklaşma, yenilenebilir enerji yatırımları ve iklim finansmanına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

"İklim krizi bizim önümüze geçiyor"

İklim kriziyle mücadelede mevcut durumun açıkça ortaya konulması gerektiğini belirten Guterres, "İklim konusundaki ilk görevimiz gerçeği söylemektir. Acı gerçek şu ki iklim krizi bizim önümüze geçiyor. 2025 yılında emisyonlar tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Sıcaklık rekorları kırılmaya devam ediyor. Son dört yıl, kayıtlara geçen en sıcak dört yıl oldu. Fosil yakıt çıkarları ise gezegenimizi öldürürken büyük kazançlar elde etmeye devam ediyor. İklim felaketleri dünyanın dört bir yanında insanların hayatlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri ağır biçimde etkiliyor. Bu, karşılıklı ve kaçınılmaz yıkıma giden bir yoldur" dedi.

Paris Anlaşması kapsamında küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması hedefine değinen Guterres, bilimsel verilerin bu sınırın aşılacağını ortaya koyduğunu söyledi. Guterres, "On bir yıl önce Paris'te dünya, küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırma sözü verdi. Bilim bize artık bu sınırın aşılmasının kaçınılmaz olduğunu söylüyor. Ancak bilim bize teslim olmamızı söylemiyor. Daha güçlü mücadele etmemizi söylüyor. Gerçek şu ki bu aşımın ne kadar yüksek, ne kadar uzun süreli ve ne kadar yıkıcı olacağını belirleme gücüne sahibiz. Bu aşımın kalıcı bir mahkumiyet değil, geçici bir sınır ihlali olmasını sağlayabiliriz. Bunun için liderlik gerekiyor" ifadelerini kullandı.

İklim değişikliğiyle mücadelenin yalnızca sıcaklık değerleri üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini dile getiren Guterres, "Gerçeği biliyoruz. Şimdi bu gerçeğe uygun hareket etmeliyiz. Çünkü iklim eylemi, termometredeki rakamlar üzerinden yürütülen bir mücadeleden çok daha fazlasıdır. Hayatlarımız ve çocuklarımızın geleceği için mücadele ediyoruz" diye konuştu.

"Fosil yakıtların savunulabilirliği giderek ortadan kalkıyor"

Son 10 yılda yenilenebilir enerji alanında önemli gelişmeler yaşandığını belirten Guterres, güneş enerjisinin 10 yıl önce dünya elektriğinin yüzde 1'ini ürettiğini, geçen yıl ise küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünü karşıladığını söyledi. Elektrikli otomobil satışlarının da arttığına dikkati çeken Guterres, 10 yıl önce satılan her 100 otomobilden yalnızca birinin elektrikli olduğunu, bu yıl ise oranın yaklaşık üçte bire ulaşmasının beklendiğini ifade etti.

Temiz enerjinin dünyanın büyük bölümünde yeni elektrik üretimi için en ucuz kaynak haline geldiğini belirten Guterres, fosil yakıt ithalatına bağımlılığın ülkeler üzerindeki ekonomik etkilerine değindi. Guterres, "İnsanlığın dörtte üçü fosil yakıt ithal eden ülkelerde yaşıyor. Bu insanlar, kendilerinin sağlamadığı ve kontrol edemediği fiyat şoklarının esiri durumunda. Son çatışmalar, bunun sürekli güvensizliğe ve yaşam maliyetlerinde ağır bir krize yol açan bir durum olduğunu açıkça gösteriyor. Bilimle uyumlu, adil, düzenli ve hakkaniyetli bir şekilde fosil yakıtlardan çıkışı hızlandırmanın zamanı geldi" dedi.

Fosil yakıtlardan uzaklaşmanın önündeki engellere ilişkin değerlendirmelerde bulunan Guterres, şöyle devam etti:

"Ancak karşı karşıya olduğumuz zorluğun boyutunu küçümsemeyelim. Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı. ve bu kendiliğinden gerçekleşmeyecek. Dinozorların lobisi yoktu. Fosil yakıtların ise var. Onların stratejisi basit: Bilimi çarpıtmak. Politikaları geciktirmek. Eylemleri geciktirmek. Hesap verebilirliği geciktirmek. Artık bu alışkanlıktan kurtulmanın ve fosil yakıt bağımlılığına son vermenin zamanı geldi."

"Olağanüstü bir hızlanmaya ihtiyacımız var"

Küresel emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 oranında azaltılması gerektiğini vurgulayan Guterres, mevcut ulusal iklim planlarının bu hedefin gerisinde kaldığını belirtti. Şartlı taahhütler dahil edildiğinde mevcut planların gerekli emisyon azaltımının en iyi ihtimalle üçte birini karşılayabildiğini söyleyen Guterres, "Bu planlar tamamen uygulansa bile dünya, bu yüzyılın sonunda 2,5 derecenin üzerinde bir sıcaklık artışıyla karşı karşıya kalacak. Bu süreçte tehlikeli ve geri dönüşü olmayan kritik eşikler aşılacak. Olağanüstü bir hızlanmaya ihtiyacımız var. Gezegenimiz ısınıyor. Zaman daralıyor. Artık harekete geçme ya da kavrulma zamanı" ifadelerini kullandı.

"İklim adaleti, önümüzdeki 10 yılın belirleyici mücadelesidir"

İklim değişikliğiyle mücadelenin ekonomik boyutuna değinen Guterres, gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji yatırımlarına erişimde yaşadığı sorunlara dikkati çekti. Çin dışındaki yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisine ev sahipliği yaptığını ancak küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden daha azını aldığını belirten Guterres, bu ülkelerin çoğunun borçlanmak için iki ila üç kat daha fazla maliyete katlandığını ifade etti. Guterres, "İklim adaleti, önümüzdeki on yılın belirleyici mücadelesidir. Ülkelerden ekonomilerini dönüştürmelerini isterken, bunu gerçekleştirecek imkanları onlardan esirgeyemeyiz" dedi.

Gelişmekte olan ülkelerin uygun maliyetli temiz enerjiye erişememesi halinde fosil yakıtlara bağımlılığın devam edeceğini belirten Guterres, "Ortak sorumluluk, ortak güvenlik ve ortak fayda temelinde yeni bir İklim Adaleti Mutabakatı'na ihtiyacımız var. Ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ilkesi uygulanmalı ve bütün ülkeler üzerine düşeni yapmalıdır. Gelişmiş ülkeler emisyonlarını daha hızlı azaltmalı ve söz verdikleri finansman ile teknolojiyi sağlamalıdır. Yükselen ekonomiler fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçişlerini hızlandırmalıdır. Gelişmekte olan ülkeler ise iklim değişikliğine uyum sağlamak için büyük ölçekli destek almalıdır" diye konuştu.

"Yeni kömür projelerine hayır"

Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) son Emisyon Açığı Raporu'na değinen Guterres, 2035 yılına kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyesine göre en az üç katına çıkarılması gerektiğini belirtti. Emisyon azaltım teknolojileri uygulanmayan kömürden elektrik üretiminin aynı dönemde en az yüzde 75 azaltılması gerektiğini söyleyen Guterres, 2040 yılına kadar bu tür kömürden elektrik üretiminin neredeyse tamamen sona erdirilmesi, petrol ve doğal gaz kullanımının ise yaklaşık üçte bir oranında azaltılması gerektiğini kaydetti.

Hükümetlerin enerji politikalarını bu hedeflerle uyumlu hale getirmesi çağrısında bulunan Guterres, şunları söyledi:

"Bu süreç, çalışanları ve toplumları koruyarak fosil yakıtlardan uzaklaşmayı sağlayacak güvenilir ulusal yol haritalarıyla başlamalıdır. Bu şu anlama geliyor: Yeni kömür projelerine hayır. 1,5 derece hedefini daha da ulaşılmaz hale getirecek yeni petrol ve doğal gaz altyapılarına hayır. Metan emisyonlarının keskin biçimde azaltılması. Yenilenebilir enerjinin, elektrik şebekelerinin, enerji depolama sistemlerinin ve temiz elektrifikasyonun son derece hızlı biçimde yaygınlaştırılması. Ormanların, okyanusların ve biyolojik çeşitliliğin korunması. Önümüzde bir tercih var. ya bu adil geçişi planlayacağız ya da bunun bedelini kaos ve kaybedilen geçim kaynaklarıyla ödeyeceğiz."

"1,3 trilyon dolarlık hedef, gelişmekte olan ülkelere ulaşmalıdır"

İklim değişikliğine uyumun giderek bir hayatta kalma meselesine dönüştüğünü ifade eden Guterres, bütün insanların erken uyarı sistemlerinden yararlanması ve toplumların sel, kuraklık ile yükselen deniz seviyelerine karşı korunması gerektiğini belirtti.

İklim değişikliğine bağlı kayıp ve zararların karşılanmasında finansmana erişimin önemini vurgulayan Guterres, "Finansman yeterli, uygun maliyetli ve kolay erişilebilir olmalıdır. Gelişmiş ülkeler, 2035 yılına kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlanmasına öncülük etmelidir. Aynı tarihe kadar iklim değişikliğine uyum finansmanını en az üç katına çıkarmak için açık kilometre taşları içeren somut planlar ortaya koymalıdır. 1,3 trilyon dolarlık hedef, gelişmekte olan ülkelere gerçekten ulaşan finansmana dönüşmelidir" dedi.

Çok taraflı kalkınma bankalarının 2030 yılına kadar yıllık 120 milyar dolar sağlama yönündeki Bakü taahhütlerinin ötesine geçmesi gerektiğini söyleyen Guterres, daha fazla özel yatırımın harekete geçirilmesi, yenilikçi finansman araçlarının kullanılması ve kırılgan ülkelerin ihtiyaçlarına uygun destek mekanizmalarının geliştirilmesi çağrısında bulundu.

Bağışçı ülkelerin Yeşil İklim Fonu ile Kayıp ve Zararların Karşılanması Fonu'na yeni kaynaklar aktarması gerektiğini belirten Guterres, özel yatırımcıların gelişmekte olan ülkelerdeki enerji dönüşümünü desteklemesinin önemine değindi.

"Kirletenler bedelini ödemelidir"

Fosil yakıt şirketlerinin elde ettiği karlarla iklim değişikliğine bağlı zararların karşılanması için ayrılan kaynakları karşılaştıran Guterres, dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin yalnızca son çeyrekte 95 milyar dolar kar elde ettiğini söyledi. Buna karşılık Kayıp ve Zarar Fonu'na yaklaşık 600 milyon dolar aktarıldığını belirten Guterres, "Bu miktar, söz konusu şirketlerin yaklaşık 14 saatte elde ettiği kara eşit. Artık hükümetlerin bu olağanüstü karları vergilendirmesinin ve elde edilen gelirleri kırılgan ülkelerin toparlanmasına yardımcı olmak için kullanmasının zamanı geldi. Kirletenler bedelini ödemelidir" ifadelerini kullandı.

Küresel iş birliğinin önemine de değinen Guterres, ticaret engelleri, teknoloji tekelleri ve jeopolitik rekabetin enerji dönüşümünü daha maliyetli hale getirebileceğini belirtti. Guterres, "Ülkelerin her konuda anlaşmasına ihtiyacımız yok. Ancak hiçbir ülkenin tek başına çözemeyeceği konularda iş birliği yapmalarına ihtiyacımız var" dedi.

İklim müzakerelerinde başarının yalnızca alınan kararlarla değil, sahada elde edilen sonuçlarla ölçülmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, BM bünyesinde elektrik şebekeleri, kritik mineraller, metan ve erken uyarı sistemleri üzerinde çalışmalar yürütüldüğünü, Climate Promise Forward girişiminin de bu iş birliğini desteklediğini ifade etti.

"Gerçeği söylemekten vazgeçmeyeceğim"

Konuşmasının sonunda iklim değişikliğiyle mücadele edenlere seslenen Guterres, "Sizler bu mücadelenin vicdanısınız. ve bugün dünyamızdaki en güçlü, büyük mali kaynaklara sahip özel çıkar gruplarından bazılarına karşı duruyorsunuz. Başkaları yalnızca engelleri görürken siz imkanları gördünüz. Başkaları gecikmeleri kabullenirken siz harekete geçilmesini talep ettiniz. Başkaları gözlerini başka yöne çevirirken siz gerçeği söylediniz" dedi.

Gelecek yıl BM Genel Sekreterliği görevinden ayrılacağını hatırlatan Guterres, sözlerini şöyle tamamladı:

"Gelecek yıldan itibaren artık Genel Sekreter olmayacağım. Ancak şundan emin olabilirsiniz: Gerçeği söylemekten vazgeçmeyeceğim. ve bu gerçek uğruna mücadele etmekten vazgeçmeyeceğim. Sizinle omuz omuza duracağım. Bir savunucu ve bir müttefik olarak. Gelin, iklim krizi hakkındaki gerçeği söylemeye devam edelim. Bu gerçeğin gerektirdiği eylemleri talep etmeye devam edelim. ve elimizde olduğunu bildiğimiz sürdürülebilir gelecek için mücadele etmeye devam edelim. Bu yolun her adımında sizinle birlikte olacağım."