Diyarbakır'daki Ziya Gökalp Lisesi 133 yıllık mirasını müze ve arşiviyle yaşatıyor

Diyarbakır'ın köklü eğitim kurumlarından Ziya Gökalp Anadolu Lisesi, 1893'ten bu yana yetiştirdiği siyasetçi, bilim insanı, iş insanı, sanatçı ve yazarlarla kentin eğitim hafızasında önemli yer tutuyor.

Anadolu Ajansının "Asırlık Mektepler" başlıklı dosya haberinin bu bölümünde, 1893 yılında "Diyarbekir İdadisi" adıyla başlayan eğitim yolculuğunu 133 yıldır sürdüren kentin hafızasında önemli yere sahip Ziya Gökalp Anadolu Lisesinin geçmişi, yetiştirdiği isimler ve eğitim mirası ele alındı.

Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde ortaöğretim kurumlarının yeniden yapılandığı 1890'lı yıllarda Vali Hasan Paşa tarafından Fiskaya semtinde temeli atılan Ziya Gökalp Lisesi, "Diyarbekir İdadisi" adı ile 1893'te eğitim öğretime başladı.

Kuruluşunun ilk yıllarında 5 yıllık eğitim programının uygulandığı okulda, 1898'den itibaren eğitim süresi 7 yıla çıkarılarak programın kapsamı genişletildi.

İdadi teşkilatının 1913'te kaldırılmasının ardından okulun statüsü değiştirilerek tam devreli Sultani haline dönüştürüldü ancak Birinci Dünya Savaşı döneminde öğrencilerin askere alınması nedeniyle okulun lise bölümünde eğitime ara verildi.

Okulun kapatılan lise kısmı 1921-1922 eğitim öğretim döneminde yeniden açıldı.

Faaliyetlerini sürdüren eğitim kurumu, 1945'te başlatılan çalışmaların tamamlanmasıyla 1949'dan beri kullanılan merkez Yenişehir ilçesindeki binasına taşındı.

O yıllarda Diyarbakır Lisesi olan okul, 1953'ten bu yana Ziya Gökalp Lisesi adıyla eğitim faaliyetlerini sürdürüyor.

1990-1991 eğitim öğretim yılında ise okulun ortaokul bölümü kapatıldı ve okul yalnızca lise düzeyinde eğitim veren müstakil bir yapıya dönüştürüldü.

Kentte siyasetçi, şair, akademisyen, sanatçı ve birçok iş adamının eğitim gördüğü lisenin mezunları arasında eski bakanlar Abdulkadir Aksu, Yusuf Azizoğlu, Mehdi Eker ve Salim Ensarioğlu, eski Dicle Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Selahattin Yazıcıoğlu, iş insanları Nihat Özdemir ve Nadire İçkale, yazar Esma Ocak, bazı milletvekilleri ile belediye başkanları da yer alıyor.

Okulun bünyesinde "İl Eğitim Tarihi Müzesi" ile mezun olan binlerce öğrencinin evraklarının muhafaza edildiği arşiv bulunuyor.

Geçmişte eğitim öğretimde kullanılan materyallerin yer aldığı müze, hem öğrencilerin hem de vatandaşların ziyaretine açık.

Kuruluşundan bu yana geçen 133 yıllık birikimini müze ve arşivinde yaşatan okul, köklü eğitim mirasını gelecek kuşaklara aktarmayı sürdürüyor.

"Okul mezunlarıyla ünlü"

Ziya Gökalp Anadolu Lisesi Müdürü Ferat Deniz Kaya, AA muhabirine, okulun 1949'da bugünkü binasına taşındığını ve eğitim öğretim faaliyetlerini burada sürdürdüğünü söyledi.

Ziya Gökalp Anadolu Lisesinin köklü bir geçmişe ve çok sayıda tanınmış mezuna sahip olduğunu belirten Kaya, okuldan çok sayıda siyasetçi, bilim insanı, sanatçı, yazar ve iş insanının mezun olduğunu anlattı.

Okuldan mezun olanların aradan uzun yıllar geçmesine rağmen eğitim gördükleri okulu ziyaret ettiğini dile getiren Kaya, şunları kaydetti:

"133 yıllık bu okul mezunlarıyla ünlü. Bilim adamlarından siyasetçilere ve ünlü yazarlara kadar bu okul çok sayıda kişiye ev sahipliği yaptı ve onları topluma önder yapacak şekilde kaliteli bir eğitim anlayışıyla yetiştirdi. Avrupa'da veya Türkiye'nin farklı şehirlerinde yaşayan, bizden yaşça çok büyük mezunlarımız Diyarbakır'a geldiklerinde zaman zaman okulumuzu ziyaret ediyor. Onları okudukları sınıflara götürüyoruz, sıralarına oturuyorlar ve geçmişlerini yad ediyorlar."

Tarihi binanın mimari özelliklerine değinen Kaya, yapıda Diyarbakır'a özgü bazalt taşının ve dönemin sağlam yapı malzemelerinin kullanıldığını, duvarların kalın ve dayanıklı olduğunu ifade etti.

Binanın yıllar içerisinde çeşitli onarım ve boya çalışmalarından geçtiğini dile getiren Kaya, tarihi yapının koruma altında bulunduğunu, yapılması planlanan restorasyonla tarihi dokunun yeniden ortaya çıkarılmasının amaçlandığını belirtti.

Okulda "İl Eğitim Tarihi Müzesi" bulunduğu bilgisini paylaşan Kaya, müzede okulun geçmiş dönemlerinde kullanılan çeşitli araç ve gereçlerin korunduğunu, eski telefonlardan eğitim araçlarına, tepegözlerden geçmiş dönemlerde kullanılan görüntüleme cihazlarına kadar çok sayıda materyalin müzede yer aldığını belirtti.

Kaya, şunları aktardı:

"Okulumuzun ayrıca 110 yıllık bir arşivi var. Geçmişte burada okuyan yaşı bizden çok büyük mezunlarımız zaman zaman bizden kendi dönemlerine ait belgeleri talep ediyor. Arşivi tarıyor, o döneme ait belgeleri tespit edip kendilerine teslim ediyoruz. En son 56 yıl önce mezun olmuş bir büyüğümüzün bilgilerini bulup Muğla'ya gönderdik."

Okulun 133 yıllık geçmişini gelecek kuşaklara aktarmayı önemsediklerini belirten Kaya, tarihi bina, eğitim müzesi ve arşivin korunmasının yanı sıra eğitim faaliyetlerini de aynı köklü gelenek içerisinde sürdürmeyi hedeflediklerini sözlerine ekledi.