Dizel piyasasının kaderi bu 10 dev rafineride!

Küresel enerji piyasasında dizel arzına ilişkin endişeler büyürken, dünyanın en büyük petrol rafinerilerinin piyasadaki açığı ne ölçüde kapatabileceği tartışılıyor. Rafinerilerin teorik üretim kapasiteleri yüksek olsa da kullanılmayan kapasitenin tamamının dizele dönüştürülmesi mümkün değil.

Al Jazeera'nın analizinden derlenen verilere göre, küresel dizel piyasasında belirleyici olan yalnızca rafinerilerin büyüklüğü değil; üretimlerini ne kadar artırabilecekleri, ne kadar ek dizel üretebilecekleri ve bunu ihtiyaç duyulan bölgelere ne kadar hızlı gönderebilecekleri.

DÜNYANIN EN BÜYÜĞÜ HİNDİSTAN'DA

Listenin başında Hindistan'daki Jamnagar rafineri kompleksi bulunuyor. Reliance Industries'e ait tesisin günlük ham petrol işleme kapasitesi yaklaşık 1,4 milyon varile ulaşıyor.

İki entegre rafineriden oluşan kompleksin, üretimini farklı petrol ürünleri arasında değiştirebilmesi ve deniz yoluyla ihracata uygun altyapısı Jamnagar'ı dizel piyasası açısından önemli hale getiriyor.

Jamnagar'ın 2025'in ilk yarısında yaklaşık 9,81 milyon ton dizel ihraç ettiği, rafine petrol ürünleri ihracatının yüzde 28'inin Avrupa pazarına yöneldiği belirtiliyor.

VENEZUELA'DA DEV KAPASİTE ATIL DURUMDA

İkinci sıradaki Venezuela'nın Paraguaná rafineri kompleksi ise teorik kapasite ile gerçek üretim arasındaki farkın en dikkat çekici örneklerinden biri.

Amuay ve Cardón rafinerilerinden oluşan kompleksin günlük tasarım kapasitesi yaklaşık 955 bin varil. Buna karşılık Nisan 2026'da tesisin günlük yaklaşık 237 bin varil işlediği bildirildi.

Bu tablo, kağıt üzerinde yaklaşık 718 bin varillik kullanılmayan kapasite bulunduğuna işaret ediyor. Ancak teknik sorunlar, elektrik kesintileri ve bakım ihtiyacı nedeniyle bu kapasitenin kısa sürede devreye alınması kolay görünmüyor.

BAE'NİN RUWAIS AVANTAJLI AMA HÜRMÜZ RİSKİ VAR

Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki ADNOC'a ait Ruwais rafinerisi yaklaşık 922 bin varil günlük kapasiteyle dünyanın en büyük tesisleri arasında yer alıyor.

Dizel, jet yakıtı, benzin ve nafta üreten rafinerinin deniz yoluyla ihracata uygun üç iskelesi bulunuyor. Ancak Körfez'den yapılacak sevkiyatlar açısından Hürmüz Boğazı'ndaki taşımacılık koşulları önemli bir risk olmaya devam ediyor.

GÜNEY KORE'DE KAPASİTELER ZATEN YÜKSEK

Güney Kore'nin Ulsan, Yeosu ve Onsan rafinerileri de listenin üst sıralarında bulunuyor.

SK Energy'nin Ulsan kompleksinin günlük kapasitesi yaklaşık 840 bin varil. Yeosu rafinerisi yaklaşık 800 bin, Onsan ise yaklaşık 669 bin varil günlük kapasiteye sahip.

Ancak Onsan ve Yeosu'da kapasite kullanım oranlarının sırasıyla yaklaşık yüzde 96 ve yüzde 95'e ulaşması, bu tesislerden kısa vadede çok büyük miktarda ek üretim sağlanmasının zor olabileceğini gösteriyor.

DANGOTE EK ARZDA ÖNE ÇIKIYOR

Piyasanın dikkatle izlediği tesislerden biri de Nijerya'daki Dangote rafinerisi.

Afrika'nın en büyük rafineri yatırımlarından biri olan tesisin kapasitesi 2026'da yaklaşık 700 bin varil/gün seviyesine yükseldi. Derin su limanı sayesinde ihracat imkanına sahip olması ve üretimin kademeli biçimde artırılması, Dangote'yi küresel piyasaya ilave dizel sağlayabilecek önemli tesislerden biri haline getiriyor.

ABD'DEN İKİ DEV RAFİNERİ

ABD'de ise Saudi Aramco'ya ait Motiva'nın işlettiği Port Arthur rafinerisi yaklaşık 640 bin varil/gün, Marathon Petroleum'un Galveston Bay rafinerisi ise 631 bin varil/gün kapasiteye sahip.

Her iki tesis de gelişmiş kara ve deniz taşımacılığı altyapısı sayesinde ürünlerini farklı pazarlara ulaştırabilme avantajına sahip.

KUVEYT'TE ÜRETİM KAPASİTENİN ALTINDA

Listenin ilk 10'unda yer alan Kuveyt'teki Al-Zour rafinerisinin maksimum kapasitesi günlük yaklaşık 615 bin varil.

Tesiste 2024/2025 mali yılında ortalama günlük işleme miktarının yaklaşık 507 bin 500 varilde kaldığı belirtiliyor. Dizel üretiminin de planlanan seviyenin altında gerçekleşmesi, tesiste teorik olarak ek üretim alanı bulunduğuna işaret ediyor.

KAPASİTE TEK BAŞINA YETERLİ DEĞİL

Dev rafinerilerin üretimlerini artırması küresel dizel piyasasındaki baskıyı hafifletebilir. Ancak kullanılmayan her varillik rafineri kapasitesinin doğrudan bir varil ek dizel anlamına gelmediği vurgulanıyor.

Üretilecek ürün miktarı; kullanılan ham petrolün özellikleri, rafinerinin teknolojisi, kâr marjları ve benzin, jet yakıtı ile diğer petrol ürünlerine yönelik talebe göre değişiyor.

Üstelik üretimin artırılması da tek başına yeterli değil. Nakliye maliyetleri, sigorta, liman kapasitesi ve kritik deniz yollarındaki güvenlik sorunları, üretilen dizelin ihtiyaç duyulan pazara ulaştırılıp ulaştırılamayacağını belirliyor.

Bu nedenle küresel dizel sıkışıklığında en büyük kapasiteye sahip rafineriden çok, kısa sürede ek üretim yapabilen ve bu üretimi dünya pazarlarına hızla çıkarabilen tesisler önem kazanıyor. Bu açıdan Hindistan'daki Jamnagar ile Nijerya'daki Dangote rafinerileri öne çıkan tesisler arasında bulunuyor.