Doğu Akdeniz'de yeni NAVTEX hareketliliği

HANDE ATILGAN - Yunanistan, Girit-GKRY elektrik bağlantısını kapsayan GSI (Great Sea Interconnector) Projesinde çalışacak araştırma gemisi için gerekli adımı attı. GSI kapsamında çalışmak üzere 27 Ekim’den bu yana Girit’te demirli şekilde bekleyen Fransız Nexans firmasının araştırma gemisi “Abeille Marengo” için NAVTEX yayınlandı. Buna göre, gemi bugün itibariyla 6 Mart 2027’ye kadar ilgili bölgede çalışma yapabilecek. Söz konusu bölgenin bir kısmı, Türkiye’nin Birleşmiş Milletler’e bildirdiği kıta sahanlığı içerisinde kaldığı için önemli. Bu çerçevede Ankara da hemen bir karşı NAVTEX yayınlayarak, “Yetkisiz istasyonun söz konusu NAVTEX mesajında belirtilen araştırma faaliyetlerine yönelik Türk makamlarının muvafakati bulunmamaktadır. Türk deniz yetki alanları içerisinde kalan tüm araştırma faaliyetleri ilgili Türk makamları ile koordine edilmelidir” şeklinde tepki gösterdi.

Çoban Adası’na dönüş

Yunanistan Dışişleri Bakanlığı da gelişmeye dair yaptığı açıklamada, “Proje sahibi GSI adına Fransız şirketi NEXANS tarafından yapılan ilgili talebin ardından, yetkili Yunan makamları tarafından tamamlanmıştır. Özellikle, yetkili bakanlıklar arası Deniz Araştırma İzinleri Verme Komitesi’nin olumlu görüşünün ardından, Dışişleri Bakanı, araştırma ve kablo döşeme çalışmalarına izin veren ilgili kararı yayınladı. Ardından, araştırma gemisi, çalışmaların yürütülmesi için gerekli Denizcilik Bildirimi’nin (NAVTEX) yayınlanmasını talep etti ve bu bildirim derhal yayınlandı” ifadelerine yer verdi. Gemi için haftasonu tamamlanması beklenen izin sürecinin hızla sonuçlanması ise dikkat çekti. Karar, Türk-Yunan ilişkilerinde yeni bir sınama anlamına da geliyor. Projeye dair benzer bir girişim, Temmuz 2024’te On İki Adalar’ın en güney ucu olan Çoban Adası (Kasos) civarında yaşandığında, iki ülke sert şekilde karşı karşıya gelmişti. İtalya bayraklı “Iecoli Relums” gemisi, Yunan makamlardan aldığı izinle, Türk kıta sahanlığına girmek isteyince Ankara bölgeye savaş gemileri ve SİHA’lar sevk etmişti. Bugünkü çalışma da benzer bir bölgede başlıyor ancak bu sefer arka plandaki itidalli atmosfer dikkat çekiyor.

EMC’ye de devam

Yunanistan ve GKRY, Suudi Arabistan’dan Avrupa’ya su altından optik bağ kurulması hedefiyle yürütülen EMC (East to Med Data Corridor) Projesi kapsamında da NAVTEX duyuruları yayınladı. KOBI RUEGG’in kendi bölgerindeki faaliyetleri için Yunanistan 11 Kasım’a, GKRY kanadı da 15 Kasım’a kadar çalışma süresi öngördü. Böylece geminin çalışmalarına kesintisiz devam etmesi sağlandı. Türkiye ise bu çalışmaya dair tutumunu koruyor. Projeyle ilgili itirazları olmadığını ancak BM’ye bildirilen Doğu Akdeniz’deki Türk kıta sahanlığına dair kararların kendilerine ait olduğunu vurgulayan Ankara, bu çerçecede dün GKRY’nin ilan ettiği NAVTEX’e itiraz etti. Yayınlanan karşı NAVTEX’te, söz konusu bölgede yetkili kanadın Türkiye olduğu belirtildi ve GKRY’nin yetki alanındaki duyurularında “Kıbrıs” ismini kullanmasına karşı çıkılarak, “NAVTEX duyurusu ile kanunsuz iddialarını meşrulaştırma çabaları geçersizdir ve türkiye tarafından kabul edilmemiştir, edilmeyecektir” denildi. Gemi ise GKRY’nin güneyinde seyrine devam etti.

Türkiye’den izin alınacak mı?

Projenin yürütücüsü olan ve Türkiye’de üretim tesisleri de olmak üzere yaklaşık 60 yıldır aktif olan Nexans’a, 5 şehir hastanesindeki pek çok yatırımı bulunan Fransız Meridiam katıldı. Hem Fransız kanadının Türkiye ile yakın ilişkileri hem de projeyi stratejik yatırım olarak belirleyen Avrupa Komisyonu’nun bu kez gerilimsiz bir süreç yaşanacayı umuluyor. Bu kapsamda, Fransız kanadının, Ankara’nın iznini almasının mutlak bir gereklilik olduğu değerlendiriliyor. Atina’nın ise “izin” alınmasına karşı olduğu ancak Türk kanadının “bilgilendirilmesi”ni kabul ettiği belirtiliyor. Dün Yunanistan’da yayın yapan Kathimerini Gazetesi, Türk bir diplomatik kaynağa dayandırdığı haberinde, Fransa kanadının Türkiye ile temas halinde olduğunu ve bir NAVTEX daha beklendiğini kaydetti. Ankara’nın sahadaki izin sorununu diplomatik girişimlerle ön plana çıkaracağı değerlendiriliyor. Türkiye ile Fransa arasında yapılacak temasların ise olumlu adımlar olabileceği yorumu yapılıyor.

Görünen farklı

Ticari ilişkilerde ve arka kapı diplomasisinde Türkiye ile yakın bir diyalog yaşansa da ekran önünde durum farklı. Yunanistan-GKRY-İsrail, önceki gün Atina’da gerçekleştirdikleri savunma zirvesinde, savunma iş birliklerine ve Türkiye-Libya Deniz Yetki Alanları Mutabakatı’na karşı ortak tutumlarını paylaştı. Avrupa Komisyonu da Dışişleri Bakanlığının sert tepkisini çeken, 4 Kasım’da yayınladığı yıllık raporunda, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki tezlerine karşı durdu. Türkiye de bu sırada, Libya’nın yanı sıra Mısır, Suriye, Lübnan gibi bölge aktörleri ile iş birliğini artırarak, Türkiye karşıtı cepheye karşı yanıt arıyor.

‘Süreç henüz tamamlanmadı’

Dışişleri Bakanlığı da konuya ilişkin yaptığı açıklamada, “Yunanistan ve GKRY tarafından yayımlanan yetkisiz seyir ikaz duyuruları ülkemizce iptal edilmiştir. Söz konusu geminin yürütmeyi planladığı faaliyetin kıta sahanlığımız sınırları dahilinde kalan kısmı için uluslararası deniz hukukunun yerleşik hükümleri uyarınca ülkemizden alınması gereken muvafakatla ilgili süreç henüz tamamlanmamıştır” denildi.