Dünyanın gözü yarın bu sandıkta! Trump için kritik sınav

ABD Başkanı Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminin ortasında yapılacak seçim, Beyaz Saray ile Kongre arasındaki güç dengesini yeniden belirleyecek. 4 Kasım’da netleşmeye başlayacak tablo, Trump yönetiminin 2027 ve 2028 yıllarındaki yasama faaliyetleri açısından hayati önem taşıyor.

435 VEKİL, 35 SENATÖR, 36 VALİ SEÇİLECEK

Seçmenler 3 Kasım Salı günü, Kongrenin alt kanadı Temsilciler Meclisindeki 435 sandalyenin tamamı ile üst kanadı Senatodaki 100 sandalyeden 35'i için oy kullanacak. Seçimlerde ayrıca 36 eyalette valilik yarışları düzenlenecek, çok sayıda eyaletin yasama organı üyeleri ve yerel yöneticileri de belirlenecek.

Son 2 yıldır Kongrenin iki kanadında çoğunluğa sahip olan Cumhuriyetçiler bu avantajlarını korumaya çalışırken, Demokratlar her iki kanatta da çoğunluğu elde etmeyi hedefliyor.

ARA SEÇİM NEDİR, NASIL YAPILIYOR?

ABD’de başkanlık seçimleri 4 yılda bir, Kongre seçimleri ise 2 yılda bir yapılıyor. Başkanın 4 yıllık görev süresinin ortasına denk gelen Kongre seçimleri, “ara seçimler” (midterm elections) olarak adlandırılıyor.

Temsilciler Meclisi üyeleri 2 yıllığına seçiliyor ve her eyaletin temsilci sayısı nüfusuna göre belirleniyor. Örneğin California 52, Texas 38, New York 26 temsilci gönderirken, nüfusu az olan Iowa 4, Idaho 2, Alaska ise 1 temsilciyle temsil ediliyor.

Senatoda ise nüfusa bakılmaksızın her eyalet 2 senatörle temsil ediliyor. 6 yıllığına seçilen senatörlerin yaklaşık üçte biri, 2 yılda bir yapılan seçimlerde yenileniyor. Bu yıl normal takvimdeki 33 sandalyeye, Florida ve Ohio’daki 2 özel seçim de eklenince toplam 35 Senato sandalyesi sandığa gidiyor.

Kongre üyeleri, başkanlık seçimlerinden farklı olarak “Seçiciler Kurulu” (Electoral College) sistemi olmadan, doğrudan seçmen oyuyla belirleniyor. Yeni Kongre, 3 Ocak 2027'de resmen göreve başlayacak.

KURALLAR EYALETTEN EYALETE DEĞİŞİYOR

Seçimler federal düzeyde yapılsa da oy verme ve sayım süreçleri büyük ölçüde eyaletler tarafından yürütülüyor. Seçmenler, eyaletlerinin kuralları çerçevesinde seçim günü sandığa giderek, erken oy kullanarak ya da posta yoluyla oy verebiliyor.

Bazı eyaletlerde posta oy pusulası seçmenlere otomatik olarak gönderilirken, bazılarında başvuru şartı aranıyor. Kimlik gösterme zorunluluğu, seçmen kayıt süreleri ve posta oylarının kabul edildiği son tarihler de eyaletlere göre farklılık gösteriyor.

Trump’ın seçim sistemine yönelik en önemli şikayetlerinden ikisi olan “posta yoluyla oy kullanma” ve “kimlik göstermeden oy kullanma” uygulamaları, ABD kamuoyunda tartışılmaya devam ediyor.

KESİN SONUÇ GÜNLER SÜREBİLİR

ABD genelinde tek bir sandık kapanış saati bulunmadığından, sonuçlar ülkenin doğusundan batısına doğru farklı saatlerde gelmeye başlıyor. Oy farkının az olduğu eyaletlerde posta oylarının sayılması ve itirazlar nedeniyle kesin sonuçların açıklanması birkaç gün sürebiliyor.

43 MİLYONDAN FAZLA KİŞİ OYUNU KULLANDI

Bu yılki seçimde katılımın, son dönemdeki diğer seçimlerde olduğu gibi yüksek olması bekleniyor. Trump’ı destekleyenlerle karşı olanlar arasındaki siyasi ve sosyolojik ayrışmanın derinleştiğine dair göstergelerin seçmeni sandığa yönlendirdiği değerlendiriliyor.

ABD medyasına yansıyan son analizlere göre, 47 eyalet ve başkent Washington’da 43 milyondan fazla seçmen erken oy kullandı ya da oyunu posta yoluyla gönderdi. Bu sayı, 2022 ara seçimlerinin aynı dönemine göre yaklaşık 10 milyonluk artışa işaret ediyor.

TEMSİLCİLER MECLİSİNDE FARK DARALDI

2024 seçimlerinin ardından Temsilciler Meclisindeki çoğunluğu koruyan Cumhuriyetçilerle Demokratlar arasındaki fark, aradan geçen 2 yılda istifalar ve boşalan sandalyeler nedeniyle daraldı.

1 Kasım itibarıyla Temsilciler Meclisinde 218 Cumhuriyetçi, 214 Demokrat ve 1 bağımsız üye bulunuyor, 2 sandalye ise boş. 435 sandalyeli mecliste salt çoğunluk için 218 sandalye gerekiyor. Demokratların çoğunluğu elde etmesi için mevcut sandalyelerine ek olarak en az 4 sandalye kazanması gerekiyor.

Temsilciler Meclisindeki çoğunluk; Meclis Başkanının belirlenmesi, yasama gündeminin oluşturulması, bütçe görüşmeleri ve komitelerin yönetimi açısından belirleyici. Demokratların bu kanatta çoğunluğu kazanması halinde, Trump’ın azline yönelik süreç dahil birçok kritik başlığın meclis gündemine gelmesi bekleniyor.

SENATODA KAFA KAFAYA YARIŞ

100 üyeli Senatoda Cumhuriyetçiler 53 sandalyeyle çoğunluğu elinde bulunduruyor. Demokratların ise kendileriyle birlikte hareket eden 2 bağımsız dahil 47 sandalyesi var. Demokratların Senatoda çoğunluğu ele geçirebilmesi için Cumhuriyetçilerden net 4 sandalye alması gerekiyor.

Senato yarışlarında özellikle Georgia, Michigan, Maine, Alaska, Kuzey Carolina, Ohio ve Iowa yakından takip ediliyor. Demokratlar, 2024 başkanlık seçiminde Trump’ın kazandığı Georgia ve Michigan’daki sandalyelerini korumaya çalışıyor. Cumhuriyetçiler ise Demokrat aday Kamala Harris’in kazandığı Maine’deki sandalyelerini elde tutmaya uğraşıyor.

SENATONUN YETKİLERİ NEDEN ÖNEMLİ?

Senato; Yüksek Mahkeme dahil federal yargıçların ve üst düzey yöneticilerin atamalarını onaylama ile uluslararası anlaşmaları değerlendirme yetkileri nedeniyle başkanlık yönetimi açısından ayrı bir öneme sahip.

Ancak Senatoda çoğunluğu elde etmek, her yasa teklifinin kabulü için yeterli olmuyor. Pek çok düzenlemede görüşmelerin sona erdirilip oylamaya geçilebilmesi için 60 senatörün desteği gerekiyor. “Filibuster” olarak bilinen bu engelleme yöntemiyle, bazen tek bir senatör bile kürsüde uzun süre konuşarak bir yasama sürecini geciktirebiliyor.

ANKETLERDE DEMOKRATLAR AVANTAJLI

ABD geneli anketleri derleyen Real Clear Politics’teki son verilere göre, Demokratların Senatoda 4 sandalye daha kazanarak 51 sandalyeye ulaşabileceği tahmin ediliyor. Temsilciler Meclisi anketlerine göre ise Demokratların 24 ilave sandalye kazanarak 239 sandalyeye ulaşabileceği öngörülüyor.

TRUMP’IN KALAN 2 YILI SANDIKTA ŞEKİLLENECEK

ABD’de ara seçimler, seçmenlerin görevdeki başkanın performansını değerlendirdiği önemli bir sınav olarak görülüyor. Görevdeki başkanın partisinin ara seçimlerde güç kaybetmesi ABD siyasetinde alışılmadık bir durum değil.

Ancak özellikle ekonomiye yönelik şikayetler nedeniyle Cumhuriyetçilerin iki kanatta da çoğunluğu kaybetmesi halinde, Trump’ın kalan 2 yılının oldukça zorlu geçeceği değerlendiriliyor. Demokratların yalnızca Temsilciler Meclisinde çoğunluğu kazanması bile, Beyaz Saray’ın bütçeye ilişkin planlarını akamete uğratmaya yetebilir. Bu durumun, Trump ile Demokratlar arasında çetin siyasi müzakerelere yol açması bekleniyor.

Seçim sonuçları, Trump’ın görev süresinin kalan 2 yılında izleyeceği politikaların yanı sıra 2028 başkanlık seçimine giden süreçte iki parti arasındaki dengeleri de yeniden şekillendirecek.