Fuat Oktay, İran'ın Mekke Anlaşması'na karşı olmadığını TBMM'de açıkladı

(TBMM) - Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, "İran İslam Cumhuriyeti, bölge sorunlarına bölge içinden çözüm bulunması ilkesini desteklediğini ve Mekke Anlaşması'na karşı olmadığını resmi ve gayri resmi kanallardan beyan etmiştir. Bu pakt kimseye karşı kurulmuş bir pakt değildir ve aynı barış ve iş birliği vizyonunu paylaşan tüm bölge ülkelerine açıktır" dedi.

Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı tarafından 7 Ağustos 2026 tarihinde imzalanan "Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı Arasında Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması"na ilişkin kanun teklifi, TBMM Genel Kurulu'nda görüşülüyor. AK Parti Ankara Milletvekili Fuat Oktay, dünya genelinde rekabet ve belirsizlikler tırmanırken, Türkiye'nin milli menfaatlerini gözeten ve bölgesel sahiplenme ilkesine dayanan bağımsız bir dış politika yürüttüğünü söyledi. İsrail'in Filistin'deki saldırganlığı, yayılmacı politikaları ve işgallerin malum olduğunu kaydeden Oktay, Hürmüz ve Aden körfezlerindeki gerilimler küresel ekonomiyi ve enerji hatlarını sarstığına değindi.

Oktay, Rusya-Ukrayna savaşı ile Kafkaslar, Balkanlar ve Kuzey Afrika'daki istikrarsızlıkların bölgesel güvenliğin doğrudan etkilediğini söyleyerek, Türkiye'nin "savaşın kazananı, adil bir barışın kaybedeni olmaz" inancıyla tüm diplomatik imkanlarını seferber ettiğini belirtti. Krizlerin dış müdahaleyle değil, bölge ülkelerinin ortak sorumluluğuyla çözülmesi için öncü rol oynadığını söyleyen Oktay, bugün görüşülen Mekke Anlaşması'nın da bu iradenin somut bir adımı olduğuna dikkat çekti. Oktay konuşmasını şu ifadelerle sürdürdü:

"TÜM AKTÖRLERİN KATILIMINA AÇIK"

"Vekalet savaşlarının ağır bedeller ödettiği coğrafyamızda, sorunlara bizzat bölge içerisinden çözümler üretilmesi kritik önem taşımaktadır. Bu doğrultuda Mekke Anlaşması; stratejik diyaloğu, karşılıklı güveni ve birlikte çalışma kültürünü büyüterek, BM Şartının 51. Maddesinde değinilen kollektif savunma esasına dayalı, Orta Doğu'da kolektif bir caydırıcılık kalkanı inşa etmeyi hedeflemektedir. Kapsam itibariyle ortak savunma ve caydırıcılık, uluslararası güvenlik konularında düzenli istişareler, savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın iş birliği, tarafların Silahlı Kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğinin artırılması, terörle mücadelenin güçlendirilmesi hedeflenmektedir.

Bu anlaşma, üçüncü ülkelere karşı bir bloklaşma ya da saldırı ittifakı değildir. Tam aksine, dışlayıcı bir güvenlik mimarisi önermeyen, bölgesel barış vizyonunu paylaşan tüm aktörlerin katılımına açık, istikrar odaklı ve coğrafyamızı tahkim eden kıymetli bir adımdır."

"TSK'NIN YURT DIŞINA GÖNDERİLMESİ TBMM'DE KABUL EDİLECEK TEZKERELERLE MÜMKÜN OLABİLİR"

Milletvekillerinin eleştirilerine değinen Oktay, Türkiye'nin bu anlaşma ile kontrolsüz süreçlere sürüklenmesi endişesine ilişkin, "Mekke Anlaşması, taraflardan birine saldırı yapılması durumunda kapsamlı bir istişare ve objektif değerlendirme mekanizmasının işletilmesini ve kararların fikir birliğiyle yani ortak kararla alınmasını şart koşmaktadır. Bu doğrultuda, ülkemizin kendi iradesi dışında, kontrolsüz bir sürecin içine çekilmesi söz konusu değildir. Ayrıca, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin çatışmalara katılmak üzere yurt dışına gönderilmesi, ancak Anayasamızın 92. maddesi uyarınca TBMM'de kabul edilecek tezkerelerle mümkün olabilir" değerlendirmesini yaptı.

Oktay, Anlaşma'nın 7 Ağustos 2026'da imzalanmasına ve henüz Meclis onay süreci tamamlanmamış olmasına rağmen anlaşmayla ilgili toplantılar yapılması yönündeki eleştiriye ilişkin uygun bulma tekliflerinin onay yetkisinin münhasıran TBMM'nin olduğunu söyledi. Oktay, "Anayasamızın 90. maddesi son derece açıktır. Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası anlaşmaları onaylaması, bir kanunla uygun bulunmasına bağlıdır. Biz de bugün tam olarak bu anayasal zorunluluğu yerine getirmek üzere buradayız. Meclisimizin iradesi haricinde hiçbir uluslararası metin iç hukukumuzda nihai bağlayıcılık kazanamaz. Bu hususta kimsenin tereddüttü olmasın" dedi.

"TOPLANTILAR İSTİŞARİ VE HAZIRLIK MAHİYETİNDE"

Uluslararası anlaşmaların, imzalanması ile iç onay süreci arasındaki dönemde, uluslararası hukukun getirdiği bazı mekanizmalar mevcut olduğunu dile getiren Oktay şöyle konuştu:

"Örneğin, 1969 tarihli Viyana Sözleşmesi madde 24/4, devletlerin bir anlaşmayı imzaladıktan sonra, metin resmen yürürlüğe girinceye kadar geçen dönemde bazı hazırlık çalışmalarına imza tarihinden itibaren katılmalarına imkan tanımaktadır. İstanbul'daki toplantılar ve Riyad'daki hazırlıklar istişari ve hazırlık mahiyetinde olup hiçbir mali veya askeri yükümlülük altına girilmemiştir. Türkiye Cumhuriyeti Devleti bu hazırlık aşamasında hukuki, mali ya da askeri angajman altına sokulmamıştır. Dolayısıyla burada bir yetki gaspı değil, diplomasinin gerektirdiği bazı hazırlık süreçleri vardır. Yasama yılının Ekim ayında başlamasıyla da yine Anlaşma Meclisimize ulaşmıştır."

Oktay, Türkiye'nin NATO üyeliğiyle ilgili eleştirilere ve Mekke Anlaşması'nın Türkiye'nin NATO yükümlülükleriyle çelişebileceği söylemlerine değindi. Dış politikada çeşitlilik ve katmanlı stratejik ortaklığın bir zaaf değil, tam aksine küresel sistemin kaotik yapısına karşı en büyük güvence olduğuna değinen Oktay, Mekke Paktı'nın NATO'ya bir alternatif ittifakı olmadığını vurguladı. Oktay, "Anlaşma'nın 12. maddesi açıktır. 'Mekke Anlaşması, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalardan ve ittifaklardan doğan tüm hak ve yükümlülüklerini tamamen saklı tutmaktadır.' Esas itibariyle Mekke Anlaşması, ülkemizin güvenliğini tamamlayıcı nitelikte bölgesel bir güvenlik halkasıdır. Mekke İttifakı'nın 360 derecelik güvenlik anlayışımızla, terörizmle mücadeleyle ve bölge istikrarıyla tam uyumlu olduğu ortadadır. Bölgesinde sorumluluk üstlenen bir Türkiye profili tüm ülkelerce, bölge ülkeleri başta olmak üzere memnuniyetle karşılanmaktadır" şeklinde konuştu.

"TERÖR TANIMLAMASINA SAHİP ÇOK TARAFLI BİR ULUSLARARASI ANLAŞMA MEVCUT DEĞİL"

Terör tanımının olmamasına ilişkin eleştirilere dair Oktay, "Malumunuz olduğu üzere herkesin üzerinde mutabık kaldığı terör tanımlamasına sahip çok taraflı bir uluslararası anlaşma benim bildiğim kadarıyla bugün mevcut değildir. NATO'da da bu böyledir. Böyle bir tanım NATO'nun kurucu anlaşmasında da yer almamaktadır. Mekke Anlaşması kapsamında, teröre yönelik yapılacak her türlü destek, danışmalarla durum ve ihtiyaç tespiti yapılması ertesinde ve taraflar arasında sağlanacak mutabakatla belirlenecektir. Yani bir oydaşma gerekiyor, hemen hemen her konuda" dedi.

Oktay, bölgesel hassasiyetlere ilişkin eleştirilere dair, "İran İslam Cumhuriyeti, bölge sorunlarına bölge içinden çözüm bulunması ilkesini desteklediğini ve Mekke Anlaşması'na karşı olmadığını resmi ve gayri resmi kanallardan beyan etmiştir. Bu pakt kimseye karşı kurulmuş bir pakt değildir ve aynı barış ve iş birliği vizyonunu paylaşan tüm bölge ülkelerine açıktır" ifadelerini kullandı.

"GÜVENLİK PAKTLARININ ETKİLİ OLABİLMEK ÇERÇEVESİNDE SÜREKLİLİK ARZ ETMELERİ ÖNEMLİ"

Anlaşma'nın 16. maddesinde yer alan ve tarafların ilk 10 yıl boyunca bu pakttan ayrılamayacağını öngören hükmün eleştirildiğini dile getirerek şu ifadeleri kullandı:

"Stratejik güvenlik paktlarının, küresel ve bölgesel istikrarı hedefleyen yapıların, etkili olabilmek çerçevesinde, belirli bir süreklilik arz etmeleri önemlidir. Örnekler ortadadır. NATO'nun kurucu antlaşmasının 13. maddesine göre, ittifaktan ayrılmak isteyen bir üye ülke için en az 20 yıl şart koşulmuştur. Keza, Montrö Boğazlar Sözleşmesi, asgari yürürlük süresini başlangıçta 20 yıl olarak belirlemiştir. Öte yandan, Mekke Anlaşması, tüm kararların oydaşması ile alınmasını öngörmektedir. Bu çerçevede, 10 yıl öncesinde de Türkiye'nin rızası olmadan hiçbir kararın alınması ve uygulanması mümkün değildir.

Tarih bize göstermiştir ki, 'Hazır ol cenge eğer ister isen sulhu salah.' Gazi Atatürk de, Balkan Antantı ve Sadabat Paktı'yla neredeyse yüzyıl önce 'bölge sorunlarına bölge içinden çözüm' aramıştır. Bugün de en güçlü, en donanımlı ve en kararlı şekilde bölgemize sahip çıkmaktayız. Mekke Ortak Savunma Anlaşması, bölgemize barışı, huzuru, kalıcı istikrarı ve öngörülebilirliği getirmek için atılmış hayati bir adımdır. Hukuki temelleri sağlam, diplomatik gerekçeleri berrak, anayasal denetimleri tam olan bu stratejik metne Yüce Meclisimizin mühür vurması, ülkemizin uluslararası alandaki elini önemli ölçüde güçlendirecektir."