Muhabirin yolsuzluğun peşine düşmesi, editörün yüzlerce bilgiyi doğrulaması veya televizyon ekibinin kilometrelerce yol giderek afet bölgesinden gerçeği görüntülemesi gibi medya aksiyonlarının tamamı güçlü ekonomik altyapı gerektirirken Türkiye'de geleneksel medya bu açıdan ciddi sorun ve tehlikelerle yüzleşiyor.
REKLAM AMBARGOSU GELENEKSEL MEDYAYI TEHDİT EDİYOR
Sabah gazetesinden Harun Sekmen'in haberine göre, Türkiye'de reklam yatırımlarının yüzde 74'ü dijital mecralara yönelirken, televizyonların ve gazetelerin reklam gelirlerinden aldığı pay giderek azalıyor.
Milyonlarca insana aynı anda ulaşan, doğru, tarafsız ve güvenilir haberciliğin önemli adresleri olan gazete ve televizyonlar, özellikle kriz ve afet dönemlerinde toplumun en güçlü bilgi kaynakları arasında yer alıyor.
Türkiye’de reklam yatırımlarının yüzde 74.18’inin dijital mecralara kayması, televizyon ve yazılı basını ciddi ekonomik kıskaç altına aldı. (Haberin fotoğrafları Takvim Foto Arşivi'nden alınmıştır)
BİLGİ BOŞLUĞU MANİPÜLATÖRLERE FIRSAT
Uzmanlar, geleneksel medyanın ekonomik açıdan güç kaybetmesinin toplumun doğru haber alma hakkını tehdit ettiğine dikkat çekiyor.
Güvenilir haber kuruluşlarının zayıfladığı ortamda ortaya çıkan bilgi boşluğunu doğrulanmamış içerikler, manipülasyonlar ve dezenformasyon dolduruyor.
YATIRIMLARIN 4'TE 3'Ü DİJİTALE
Reklamcılar Derneği ve Deloitte tarafından hazırlanan Türkiye'de Tahmini Medya ve Reklam Yatırımları 2024 Raporu, sektördeki mali dengesizliği açıkça ortaya koyuyor.
Rapora göre, 2024 yılında Türkiye'de toplam medya yatırımları 213 milyar liraya ulaştı.
Bu tutarın 158 milyar 30 milyon lirası dijital mecralara yönelirken, dijitalin toplam yatırımlar içindeki payı yüzde 74.18 olarak hesaplandı.
Kürsel sermayeli dijital mecralar Türkiye’den bir yılda 158 milyar 30 milyon lira kazandı.
TV'YE SADECE YÜZDE 18'LİK KAYNAK
Televizyon, 38 milyar 860 milyon liralık yatırımla yüzde 18.24 pay alabildi.
Açık hava reklamlarına 10 milyar 930 milyon lira ayrılarak yüzde 5.13'lük pay elde edilirken, radyo yatırımları 3 milyar 300 milyon lira ile yüzde 1.55'e ulaştı.
Sinema reklamlarına yapılan yatırım ise 261 milyon 710 bin lira oldu.
Basın yatırımlarında ise 2024 yılında gazete reklamları 919 milyon lira, dergi yatırımları 721 milyon lira olarak gerçekleşti.
2024 verilerine göre televizyonun reklam payı yüzde 18.24’te, basının payı ise yüzde 0.77’de kalırken, gazetelerdeki reklam alanı yüzde 19.4 oranında daraldı.
BASINA REKLAM KAYNAĞI YÜZDE 1'İN BİLE ALTINDA
Toplam 1 milyar 640 milyon liraya ulaşan basının medya yatırımları içindeki payı yüzde 0.77'de kaldı.
Gazetelerdeki reklam alanı 2023 yılında 4 milyon 704 bin santim iken 2024'te yüzde 19.4 azalarak 3 milyon 793 bin santime, reklam veren sayısı ise 3 bin 869'dan yüzde 8 düşüşle 3 bin 556'ya geriledi.
Küresel reklam pastasında da benzer tablonun yaşandığı dönemde uzmanlar, geleneksel medyanın zayıflatılmasının dezenformasyona kapı araladığını ve toplumun doğru haber alma hakkını tehdit ettiğini belirtiyor.
"CAN DAMARLARINI KESMEYE ÇALIŞIYORLAR"
Reklam gelirlerinin televizyon ve yazılı basın için can damarı olduğunu belirten gazeteci yazar Yüksel Aytuğ, şunları söyledi:
"Türkiye'de insanların doğru haber alıp temiz bilgiye ulaşmalarını sağlayan, aynı zamanda vatandaşın tek ücretsiz eğlencesi olan konvansiyonel kanallara şu günlerde dış uzantılı bir darbe yapılıyor. Aynı komployu daha önce de yazılı basın için uygulamaya sokmuşlar ve kısmen başarılı olup tirajları düşürerek, boşa çıkan reklam gelirini iç etmişlerdi. Şimdi de dijital platformlar genel reklam harcamasının yüzde 75'ini haksız rekabet sonucu ele geçirip, televizyon kanallarını reklamsız bırakarak can damarlarını kesmeye çalışıyorlar."
Yüksel Aytuğ, televizyonların ayakta kalmasının toplumsal değerler ve temiz bilgiye erişim açısından hayati önem taşıdığını vurguladı.
YÜKSEK YATIRIMLA SAPKIN YAYINLAR
Dijital eğlence ve dizi platformlarının yayın politikalarına dikkat çeken Aytuğ, "Dijital platformlar bunu sadece kâr amacıyla yapmıyor. Esas hedefleri; Türk aile yapısını, gelenek, örf ve adetleri, ahlaki normları, dini, milli ve kültürel değerleri önce yıpratıp, sonra da yok etmek. Aslında yayın politikaları da tamamen bu gizli amaçlarına hizmet eder nitelikte. Dizilerinde aşırı cinsellik, şiddet, milli değerleri küçümseme gibi yer altına gömülmüş mayınlar var" diye konuştu.
REKLAMI İNDİRİYORLAR MİLLETE EŞCİNSELLİK BOCA EDİYORLAR
Eşcinselliğin ve onun taşeronu LGBT'nin propagandasının yapıldığını ifade eden Aytuğ, "Üstelik bunu abonelik ücreti adı altında milletin cebine ellerini daldırarak gerçekleştiriyorlar. Hem reklam pastasının en büyük dilimini mideye indiriyor hem de milleti adeta haraca kesiyorlar" ifadelerini kullandı.
RTÜK'ÜN CEZALARI ORANTISIZ
Geleneksel medyanın rekabette zorlandığını kaydeden Aytuğ, RTÜK cezalarındaki eşitsizliğe ve dijital mecraların denetim dışı kalmasına değinerek, "Bütün bunların yanı sıra RTÜK, konvansiyonel kanallara en ufak ihlalde milyonlarca lira ceza keserken, dijital kanalların aldığı cezalar devede kulak kalıyor." dedi.
FİLİSTİN'İ DESTEKLEYENLERİ SANSÜRLEYENLER BU DİJİTAL KARTELLER
Aytuğ değerlendirmesini şöyle tamamladı:
"Ayrıca yerli ve milli medyanın kazandığı para yurt içinde kalırken, dijital medyanın kazancı açıktan İngiltere, YouTube ve Google'un izlenme oranlarının bağımsız denetim kuruluşlarına devredilmesi için mahkemeye başvurdu. Böylece izlenme oranlarının kendi ileri sürdükleri gibi zirvede olmadığı ortaya çıkacak, reklam dünyasını sömürmeleri engellenecek, 'Artık kimse televizyon izlemiyor' savları da çürütülecekti. Ancak mahkeme 'Halkın haber alma özgürlüğü' kriterini baz alarak bu başvuruyu reddetti. Haber alma özgürlüğüymüş. Yahu hangi özgürlükten söz ediyorsunuz? Gazze katliamı sırasında algoritmalar oluşturarak, vahşeti kınayanları, Filistin'e destek verenleri, Netanyahu'yu lanetleyenleri sansürleyen, açıkça siyonizm çığırtkanlığı yapan bunlar değil miydi?"
EĞER YERLİ VE MİLLİ MEDYA YOK OLURSA...
Televizyonların dijital medya organlarına karşı mutlaka ayakta kalması gerektiğini aktaran Aytuğ, "Şu anda Türkiye'de diziler erkenden yayından kalkıyor, yeni projeler erteleniyor. Sebebi, dijital platformların reklam gelirlerine haksızca ipotek koymaları. Eğer geleneksel medya bu yolla yok edilirse, meydan tamamen onlara kalacak" şeklinde konuştu.
HER KRİZ ANINDA DOĞRU BİLGİNİN GÜVENİLİR KAYNAĞI GELENEKSEL MEDYA
Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Halkla İlişkiler ve Tanıtım Bölüm Başkanı Doç. Dr. Ersin Diker ise geleneksel medyanın güvenilir kaynak olmayı sürdürdüğüne işaret ederek, "Bence buradaki yanılgı, dijital medyanın yükselişinin geleneksel medyanın sonu olarak yorumlanmasıdır. Televizyon, radyo ve gazeteler sadece reklam yayınlanan mecralar değillerdir. Aynı zamanda toplumun haber alma, bilgilendirme ve ortak gündem oluşturma işlevleri de bulunmaktadır. Televizyon hala geniş kitlelere aynı anda ulaşabilen güçlü bir mecradır. Örneğin başta afetler olmak üzere olağanüstü durumlarda, toplumsal gelişmelerde ve kamuoyunun dikkatini çeken konularda geleneksel medya yayıncılığı önemini korumaktadır" sözlerini sarf etti.
WPP Media'nın This Year Next Year 2025 küresel reklam raporuna göre, dünyada toplam 1.14 trilyon dolara ulaşan reklam pastasında dijital mecralar yüzde 73.2'lik payla yaklaşık 834.5 milyar dolara yükseldi.
Toplam televizyon reklam gelirleri 167.4 milyar dolarda kalırken, küresel gazete reklam gelirleri 31.4 milyar dolarla yüzde 2.75 oranında pay alabildi.
Küresel ölçekte yaşanan bu mali dengesizliği aşmak için çeşitli ülkeler yasal düzenlemelere başvurdu.
Avustralya, Google ve Meta gibi büyük platformlarla haber yayıncıları arasındaki pazarlık gücü dengesizliğini azaltmak amacıyla News Media Bargaining Code düzenlemesini hayata geçirdi.
Kanada'da Online News Act ile dijital platformların haber kuruluşlarına içerikleri karşılığında ödeme yapmasını sağlayacak pazarlık sistemi kuruldu.
Avrupa Birliği ülkeleri ise basın yayıncılarına çevrimiçi kullanım bakımından bağlantılı telif hakları tanıyarak ekonomik hakların korunmasını hedefledi.
