Güney Afrikalı hukukçu Navi Pillay 2026 Nobel Barış Ödülü'nü kazandı

2026 Nobel Barış Ödülü'nü kazanan Güney Afrikalı hukukçu Navi Pillay, apartheid karşıtı mücadeleden Ruanda ve Myanmar'daki soykırım yargılamalarına ve Gazze soruşturmasına uzanan kariyeriyle uluslararası adaletin öncü isimleri arasında yer alıyor.

Norveç Nobel Komitesinin barışın ve uluslararası hukukun geliştirilmesine yönelik çabaları nedeniyle ödüle layık gördüğü 85 yaşındaki Pillay, ülkesinde ırkçılığa ve cinsiyet ayrımcılığına karşı yürüttüğü hukuk mücadelesiyle tanınıyor.

Yoksul mahalleden Harvard'a

AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, 23 Eylül 1941'de Durban'ın Clairwood bölgesinde, Hint Tamil kökenli bir ailenin çocuğu olarak doğan Pillay'ın babası otobüs şoförü, annesi ev kadınıydı.

Büyükannesi ve büyükbabası şeker kamışı tarlalarında çalıştırılmak üzere Güney Afrika'ya getirilen Pillay'ın üniversite eğitimi, öğretmenlerinin girişimiyle mahalle sakinlerinden toplanan bağışlarla desteklendi.

Natal Üniversitesinden 1963'te lisans, 1965'te hukuk derecesi alan Pillay, Harvard'da 1982'de hukuk yüksek lisansını, 1988'de hukuk bilimleri doktorasını tamamladı.

Pillay, Harvard Üniversitesi Hukuk Fakültesinden hukuk bilimleri doktorası alan ilk Güney Afrikalı oldu.

Apartheid karşıtlarının avukatı

Beyaz hukuk bürolarında işe alınmayan Pillay, 1967'de Natal'de kendi bürosunu açan ilk beyaz olmayan kadın oldu.

Apartheid karşıtı aktivistlerin ve sendikacıların savunmasını üstlenen Pillay, siyasi tutuklulara yönelik işkence ve tecrit uygulamalarını mahkemelere taşıdı.

Güvenlik polisi tarafından gözaltına alınan eşi Gaby Pillay'ı da savunan Pillay, 1973'te aralarında Nelson Mandela'nın da bulunduğu Robben Adası'ndaki siyasi mahkumların avukata erişim hakkını kazanmasını sağladı.

Üniversitesinin yayımladığı yaşam öyküsüne göre, 28 yıllık avukatlığı boyunca yargıçların odalarına girmesine izin verilmeyen Pillay, 1995'te Güney Afrika'da yüksek mahkeme yargıçlığına atandı.

Ruanda'da tarihi kararlara katkı

Aynı yıl Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesine seçilen Pillay, 1999-2003 döneminde Mahkemenin başkanlığını yürüttü.

Pillay, 1998'de eski Belediye Başkanı Jean-Paul Akayesu hakkında uluslararası bir mahkemenin ilk soykırım mahkumiyeti kararını verdiği üç kişilik yargıç heyetinde yer aldı.

Karar, tecavüz ve diğer cinsel şiddet biçimlerinin, hedef alınan grubu yok etme amacıyla işlendiğinde soykırım oluşturabileceğini ortaya koyarak uluslararası hukukta emsal oluşturdu.

Pillay ayrıca Ruanda'da medya yayınlarıyla soykırıma teşvik eden kişilerin yargılandığı davada, 2003'te karar veren heyete başkanlık etti.

Kadın haklarından BM'ye

Kadın hakları kuruluşu Equality Now'ın 1992'deki kurucuları arasında yer alan Pillay, Güney Afrika Anayasası'nda ayrımcılığı yasaklayan eşitlik hükmünün yer almasına katkıda bulundu.

2003'te Uluslararası Ceza Mahkemesinin ilk yargıçları arasına seçilen Pillay, 2008'e kadar Temyiz Dairesinde görev yaptı.

Pillay, 2008-2014 döneminde BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri olarak sivillerin korunması, kadın ve azınlık hakları ile insan hakları ihlallerinin soruşturulması konularında çalıştı.

Gazze'deki soykırımı araştıran komisyon

Pillay, 2021'de BM'nin Doğu Kudüs dahil işgal altındaki Filistin toprakları ve İsrail hakkındaki Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonunun başkanlığına atandı.

Komisyon, 16 Eylül 2025'te yayımladığı incelemede İsrail'in Gazze'de soykırım işlediği sonucuna ulaştı.

Devletlerin soykırımı önleme yükümlülüğünü vurgulayan Pillay, açık kanıtlar karşısında hareketsiz kalınmasını suç ortaklığı olarak değerlendirdi.

Komisyondaki başkanlık görevini Kasım 2025'e kadar sürdüren Pillay, uluslararası topluma Gazze'deki soykırımı durdurmak için harekete geçme çağrısı yaptı.

Myanmar davasında yargıçlık

Pillay, 2019'dan bu yana Gambiya'nın Arakanlı Müslümanlara yönelik soykırım iddiaları nedeniyle Myanmar'a karşı açtığı davada, Uluslararası Adalet Divanında davaya özgü yargıç olarak görev yapıyor.

2025'te Sydney Barış Ödülü'nü alan Pillay, 2026'da hukukçu John Dugard ile Olof Palme Ödülü'ne de layık görüldü.

Pillay, Albert Luthuli, Desmond Tutu, Nelson Mandela ve Frederik Willem de Klerk'in ardından Nobel Barış Ödülü'nü kazanan beşinci Güney Afrikalı oldu.