Hint yetkililer hakkında hukuki süreç başlatılıyor

Yeryüzü Avukatları Derneği (WOLAS), Cammu Keşmir’deki insani ve hukuki durumu inceleyen “En Uzun Abluka: Hindistan İşgali Altındaki Cammu Keşmir’de Yerleşimci Sömürgecilik ve Yapısal Şiddet” başlıklı raporunu düzenlenen basın toplantısıyla açıkladı. Dernek, raporun bölgedeki uygulamaları uluslararası hukuk çerçevesinde ele aldığını ve Hint yetkililere yönelik evrensel yargı sürecini başlatmayı planladığını duyurdu.

WOLAS’ın raporu, özellikle Hindistan Anayasası’nın Cammu Keşmir’in özerk statüsünü düzenleyen 370’inci ve 35A maddelerinin 5 Ağustos 2019’da kaldırılmasından 2026’ya kadarki döneme odaklanıyor. Dernek, bölge halkını temsil eden hiçbir organın rızası alınmadan yapılan bu değişikliklerin sonuçlarını, yaşananları ve sonraki düzenlemeleri uluslararası hukuk normları çerçevesinde belgeliyor.

"KEŞMİR'DE ULUSLARARASI HUKUK AÇIKÇA ÇİĞNENİYOR"

Toplantının açılışında konuşan WOLAS Yönetim Kurulu Başkanı Avukat Enes Kafadar, “Bugün kamuoyuna sunduğumuz çalışma, Cammu Keşmir’de yaşananların Yeni Delhi yönetiminin iddia ettiği gibi basit bir asayiş meselesi, bir terörle mücadele operasyonu ya da iki ülke arasındaki bir sınır anlaşmazlığı olmadığını; uluslararası hukukun açıkça çiğnendiği planlı bir asimilasyon, mülksüzleştirme ve yerleşimci sömürgecilik süreci olduğunu kanıtlamaktadır. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 1951 ve 1957 tarihli kararları, Keşmir’in statüsünün tek taraflı adımlarla değil, halkoylamasıyla belirlenmesi gerektiğini açıkça hükme bağlamıştır” dedi.

Keşmir ile Anadolu arasındaki tarihî ve manevi bağlara da değinen Kafadar, Türkiye kamuoyunun bölgeye ilgisinin coğrafi mesafeyle sınırlı kalmaması gerektiğini ifade etti.

"İŞKENCE MERKEZLERİNDE İSRAİLLİLER DE VAR"

Bölgedeki bilgi karartmasına, medya ve sinema eliyle yürütülen normalleştirme propagandasının yanı sıra Hindistan ile İsrail arasındaki askeri ve istihbari yöntem aktarımına dikkat çeken Kafadar, konuşmasını şöyle sürdürdü: "Keşmir’de bugün tam bir bilgi karartması uygulanmaktadır; gazeteciler tutuklanmakta, pasaportları iptal edilmekte, sivil toplum kuruluşları kapatılmakta ve kitaplar toplatılmaktadır. Hindistan yönetimi bir yandan Bollywood yapımlarını ve medya manipülasyonunu kullanarak işgali dünya kamuoyuna bir 'iç güvenlik' meselesi olarak servis ederken, diğer yandan İsrail’in Batı Şeria ve Gazze’de uyguladığı sömürgeci sindirme yöntemlerini Keşmir’de birebir hayata geçirmektedir. İngiltere Metropolitan Polisi Savaş Suçları Birimi’ne sunulan dosyalarda Keşmir’deki sorgu ve işkence merkezlerinde bizzat İsrailli görevlilerin bulunduğuna dair tanık beyanları yer almaktadır. Her iki işgalci güç de evrensel hukukun tanıdığı hak arama hürriyetini 'terörizm' yaftasıyla mahkum ederek, uyguladıkları yapısal devlet şiddetini ve toplu cezalandırmayı meşru göstermeye çalışmaktadır."

HUKUKİ SÜREÇ BAŞLATILIYOR

Av. Enes Kafadar, toplantıda Keşmir’deki suçların faillerine yönelik başlatılan yeni hukuki sürece ilişkin şunları söyledi: "WOLAS olarak bizim için rapor hazırlamak bir nihayet değil, uluslararası yargı mekanizmalarını harekete geçirecek stratejik bir araçtır. Bugüne kadar Özbekistan, Almanya ve Filistin gibi sahalarda hazırladığımız raporlar, Birleşmiş Milletler organlarında ve uluslararası mahkemelerde delil dosyası olarak karşılık bulmuştur. Gazze’deki soykırımda savaş suçu işleyen İsrail askerlerini tek tek tespit ve deşifre ederek evrensel yargı yetkisi kapsamında haklarında yakalama kararı ve Kırmızı Bülten süreçlerinin başlatılmasını sağladık. Bugün buradan kamuoyuna ilan ediyoruz: Keşmir’de işkence, patlayıcılarla ev yıkımları, keyfi infazlar ve demografik gasp suçlarını işleyen Hindistanlı askeri ve sivil sorumlular hakkında da aynı hukuki mekanizmayı işletiyoruz. Bu rapor bir sonuç değil, bir başlangıçtır; hazırladığımız delil dosyalarıyla üçüncü ülke mahkemelerinde Hint yetkililer aleyhine evrensel yargı yetkisi davaları açılması sürecini resmen başlatıyoruz."

"TEMSİL HAKKI ENGELLENDİ"

WOLAS Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Hasan Basri Bülbül’ün sunduğu 95 sayfalık raporda, Hindistan’ın Keşmir’deki insan hakları ihlallerine dair birçok konu ele alındı. Derneğin raporda aktardığı verilere göre, 2019’dan itibaren bölgede 890 merkezi yasa yürürlüğe kondu, 205 yerel yasa kaldırıldı ve 130 yasa değiştirildi. Raporda, arazi ve yerleşim kurallarındaki değişikliklerle bölge dışından 83 bin 742 kişiye yerleşim belgesi verildiği; mülkiyet ve istihdam kapıları Keşmirli olmayan nüfusa açıldığı kaydedildi. Bu durumun, Dördüncü Cenevre Sözleşmesi’nin 49(6). Maddesinde düzenlenen, işgalci bir devletin kendi sivil nüfusunun bir kısmını işgal altındaki topraklara nakletme yasağının açık ihlali niteliğinde olduğu ifade edildi.

Seçim düzenlemelerinin de ele alındığı raporda, Ağustos 2022’de bölgede geçici olarak bulunan Hindistan vatandaşlarına oy hakkı tanınarak seçmen listelerine yaklaşık 2,5 milyon kişinin eklendiği belirtildi. Raporda, bu şekilde adil temsil hakkının önüne geçildiğini ifade etti.

"KEŞMİR, DÜNYADA ASKER-SİVİL ORANI EN YÜKSEK OLAN BÖLGE"

Rapordaki bir diğer başlıkta ise, Cammu Keşmir’in 900 bini aşan silahlı personelle dünyada asker-sivil oranının en yüksek olduğu bölge konumunda olduğu, bunun yanında hukuka aykırı uygulamaların yaşandığı belirtildi.

2019-2026 yılları arasında Kamu Güvenliği Yasası (PSA) ve Yasa Dışı Faaliyetlerin Önlenmesi Yasası (UAPA) kapsamında Keşmir’de 26 bin 129 keyfi gözaltının belgelendiğine dikkat çekilen raporda, “2019’dan bu yana 4 kıdemli siyasi lider gözaltı ve tutukluluk sürecinde hayatını kaybetmiş; Cammu ve Keşmir Yüksek Mahkemesi Barosu (JKHCBA) kurumsal olarak işlevsiz bırakılırken, önde gelen insan hakları savunucuları ve baro yöneticileri uzun süreli tutukluluklarla yargı kıskacına alınmıştır” denildi.

"BAYRAM NAMAZLARI 8 YILDIR KILINAMIYOR"

Dernek, ifade ve bilgiye erişim alanındaki kısıtlamaları da raporuna taşıdı. WOLAS’ın açıklamasında gazetecilerin ve sivil toplum kuruluşlarının karşılaştığı baskılara, pasaport iptallerine ve yayınlara yönelik kısıtlamalara ilişkin deliller yer aldı. Raporda ayrıca, Eylül 2026 itibarıyla üniversite ve kütüphanelerden 4 bin 249 kitabın kaldırıldığı belirtildi. Srinagar’daki merkezi Cuma Camii ve Bayram Namazgahı’nda (Eidgah) bayram namazları kılınmasının üst üste sekiz yıldır engellendiği hatırlatıldı. Raporda ayrıca, bölgede gözetim teknolojilerinin kullanıldığı ve Hindistan ile İsrail arasında askerî ve istihbarî yöntem aktarımı bulunduğu da dile getirdi.

RAPORDA 7 SOMUT ADIM ÖNERİSİ PAYLAŞILDI

Raporda, Hindistan’ın rızasına veya onayına bağlı kalmaksızın uluslararası toplum ve hukuk kurumları tarafından işletilebilecek 7 somut adım da kamuoyuyla paylaşılarak şu ifadelere yer verildi:

1. BM Özel Prosedürleri’nin etkin şekilde çalıştırılması ve bağımsız bir soruşturma komisyonu kurulması,

2. Belgelenmiş somut olaylara dayanarak üçüncü devletlerde evrensel yargı yetkisi (universal jurisdiction) kapsamında hukuki başvuruların yapılması,

3. AFSPA koruması altında gerçekleştirilen ihlallerden sorumlu yetkililere yönelik hedefli yaptırımların uygulanması,

4. Uluslararası ticari ilişkilerde ve savunma transferlerinde insan hakları şartlılığının gözetilmesi,

5. Bağımsız saha ve delil belgeleme faaliyetlerinin uluslararası teyit standartlarında kesintisiz sürdürülmesi,

6. BM Genel Kurulu kanalıyla Uluslararası Adalet Divanı’ndan (UAD) 370. maddenin kaldırılmasının ve yerleşim rejiminin Dördüncü Cenevre Sözleşmesi’nin 49(6). maddesine uygunluğu konusunda danışma görüşü talep edilmesi,

7. Görünmezleştirme politikasına karşı düzenli aralıklarla toplanacak daimi bir Halk Mahkemesi (Peoples’ Tribunal) sürecinin tesis edilmesi.

Basın toplantısı, Cammu Keşmir konusunda saha tecrübesi bulunan katılımcıların değerlendirmeleri ve soru-cevap oturumuyla sona erdi. WOLAS, raporun İngilizce ve Türkçe tam metinlerinin internet sitesinden ulaşılabilir olduğunu bildirdi.