Kutup girdabı nedir? Kasımda bozulması ne anlama geliyor?

Kutup girdabı, Kuzey Kutbu'nun yaklaşık 16 ile 48 kilometre üzerinde, stratosferde dönen güçlü batı rüzgârları kuşağıdır. Bu kuşak, kış boyunca çok soğuk havayı kutbun üzerinde tutar. Kasım 2026'nın ilk yarısında girdabın rüzgârları tersine döndü. ABD'de yayımlanan analizlere göre bu, 1950'lerden beri tutulan kayıtlardaki en erken bozulma ve önceki rekordan yaklaşık üç hafta önce yaşandı.

KUTUP GİRDABI NEDİR?

Kutup girdabı, iki kutbun çevresinde bulunan geniş bir alçak basınç ve soğuk hava alanıdır. ABD Ulusal Hava Durumu Servisi'nin (NWS) açıklamasına göre girdap her zaman vardır: yazın zayıflar, kışın güçlenir. Terim son yıllarda sık duyulur oldu ama olay yeni değil.

Yeryüzünde görülen bir fırtına da değil. Girdap yüksek atmosferde, uçakların uçtuğu katmanın da üstünde yer alıyor. Gündelik hava durumunu belirleyen jet akımı ise daha alçakta, yaklaşık 8 ile 14 kilometre yükseklikte esiyor.

KUTUP GİRDABI NASIL BOZULUR?

Girdap bazen zayıflar, kayar ya da ikiye bölünür. Bu sırada kutbun üzerindeki stratosferde sıcaklık birkaç gün içinde hızla yükselir. Bilim dünyası buna ani stratosferik ısınma diyor. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'nin (NOAA) iklim sitesindeki bilgiye göre bu olay Kuzey Yarımküre'de ortalama iki yılda bir yaşanıyor; ancak genelde ocak ya da şubat aylarında.

KASIMDA BOZULMASI NE ANLAMA GELİYOR?

Girdap zayıflayınca jet akımı dalgalı hale geliyor. Dalganın çukur kalan yerlerinde kutup havası orta enlemlere iniyor, tepe kalan yerlerinde ise ılık hava kuzeye çıkıyor. NOAA'nın anlatımına göre bu soğuk hava akınları, stratosferdeki bozulmadan birkaç hafta sonra görülebiliyor.

Yani bozulma kesin bir soğuk dalgası anlamına gelmiyor. Etkinin nereye ve ne zaman ulaşacağı, o sırada oluşan basınç sistemlerine bağlı. ABD'li bilim insanları bu kış güçlü El Niño koşullarının da etkili olduğunu, iki etkinin birbirini dengeleyebileceğini söylüyor.

TÜRKİYE'DE HAVA NASIL OLACAK?

Kutup girdabındaki bozulmanın Türkiye'ye etkisine ilişkin resmî bir tahmin yok. Günlük ve haftalık hava tahminleri için Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün duyuruları takip edilebilir.