Osmanlı torunları Vucic'in sonunu getirdi: Yeni yönetimden ne bekliyorlar?

Sırbistan’da öğrenci hareketinin seçim zaferiyle başlayan yeni dönemde, ülkenin Boşnak Müslüman nüfusunun yoğun olarak yaşadığı Sancak bölgesindeki sorunlar da yeniden gündeme geldi.

Azınlık haklarına ilişkin uluslararası raporlarda Boşnakların kamu kurumlarında temsil, polis ve yargıya katılım, eğitim ve dil haklarının uygulanması ile ekonomik kalkınma alanlarında çeşitli sorunlarla karşılaştığı bildirildi.

Azınlık Hakları Grubu'nun Sırbistan’daki Boşnaklara ilişkin profilinde, 2022 nüfus sayımına göre ülkede 153 bin 801 Boşnağın yaşadığı ve bu nüfusun ülke genelinin yüzde 2,3’ünü oluşturduğu belirtildi. Boşnakların önemli bölümü, Sırbistan ile Karadağ arasında uzanan Sancak bölgesinde yaşıyor.

Raporda, Boşnakların büyük kısmının Müslüman olduğu ve Boşnakça konuştuğu kaydedilirken, 2022 nüfus sayımında 13 bin 11 kişinin etnik kimliğini "Müslüman" olarak beyan ettiği aktarıldı. Sancak'ta Boşnakların üç belediyede nüfusun çoğunluğunu oluşturduğu bildirildi.

Sırbistan'da Aleksandar Vucic'in mağlubiyetinde önemli rol oynayan Boşnaklar yeni yönetimden "adil bir yaklaşım" bekliyor. Kamuda temsil sorunuyla yüzleşen Boşnaklar, yaşadıkları bölgenin ekonomik açıdan geri bırakıldığını düşünüyor.

1990'LARDA ON BİNLERCE KİŞİ BÖLGEDEN AYRILDI

Boşnakların Sancak'taki varlığının Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzandığı belirtilen raporda, bölgedeki nüfus hareketlerine ilişkin dikkat çekici bir veri de yer aldı.

Buna göre yaklaşık 75 bin Boşnak, 1992-1993 yıllarındaki soykırım nedeniyle Sancak'tan ayrıldı.

Raporda ayrıca, 2006 yılında Sırbistan Anayasası için yapılan referandum sırasında Boşnakların katılımının düşük olduğuna ilişkin sivil toplum kuruluşları ve gözlemcilerin değerlendirmelerine yer verildi.

Bazı Boşnak siyasetçiler ve sivil toplum kuruluşlarının anayasa taslağına karşı çıktığı, Boşnakların yoğun yaşadığı bazı bölgelerde resmi katılım oranlarının ise yüzde 50'nin üzerinde açıklandığı ve bu durumun oy kullanma sürecine ilişkin şüphelere yol açtığı aktarıldı.

KAMUDA TEMSİL SORUNU

Raporda öne çıkan başlıklardan biri ise Boşnakların devlet kurumlarındaki temsili olarak görülüyor. Boşnakların kamu hayatına katılımının sınırlı kaldığı, özellikle polis ve yargı kurumlarında nüfuslarıyla orantılı bir temsilin bulunmadığı bildirildi.

Avrupa Konseyi'nin azınlık haklarına ilişkin değerlendirmelerinde de Boşnakların kamu yönetimindeki temsil oranının nüfuslarına kıyasla belirgin şekilde düşük olduğu kaydedildi.

Polis teşkilatındaki temsil eksikliğinin sürekli bir sorun olarak gündeme geldiği, Sancak ve Güney Sırbistan'da azınlıkların yargıdaki temsilinin de düşük seviyede bulunduğu belirtildi.

Avrupa Konseyi, Boşnakların özellikle Sancak'taki polis teşkilatlarında daha yeterli şekilde temsil edilmesi için önlemler alınmasını tavsiye etti.

Boşnak Ulusal Konseyi de Nisan 2025'te yaptığı açıklamada Sancak'taki polis teşkilatlarında Boşnakların temsilinin halen nüfusları aleyhine bir tablo oluşturduğunu bildirdi.

Son personel alımında 35 Boşnağın işe alınmasını olumlu bir gelişme olarak değerlendiren konsey, bunun mevcut tabloyu değiştirmek için yeterli olmadığını savundu.

SANCAK'TA EKONOMİK SORUNLAR

Boşnakların yaşadığı Sancak'ın ekonomik durumu da raporda ayrı bir başlık olarak ele alındı.

Bölgenin Sırbistan'ın daha az gelişmiş bölgeleri arasında bulunduğu, işsizliğin daha yüksek olduğu, kamu yatırımları ve altyapının yetersiz kaldığı belirtildi.

Azınlık Hakları Grubu'nun raporunda Boşnaklar arasındaki yüksek işsizliğin, Sancak'ın ekonomik olarak daha az gelişmiş yapısının yanı sıra, Slobodan Milosevic döneminde Boşnakların hedef alınarak işlerinden çıkarılmasının bıraktığı mirasla da ilişkilendirildi.

Ekonomik şartların özellikle gençlerin bölgeden ayrılmasını teşvik ettiği ve bunun uzun vadede Sancak'taki nüfus yapısı üzerinde etkili olduğu bildirildi.

SIRBİSTAN'DA DENGELER DEĞİŞTİ

Boşnakların yıllardır gündeme getirdiği bu sorunlar devam ederken Sırbistan'da siyasi tablo 25 Ekim'deki erken parlamento seçimiyle değişti.

Aleksandar Vucic'in desteklediği Sırp İlerleme Partisi karşısında öğrenci hareketinin oluşturduğu liste seçimi kazandı.

Son açıklanan resmi verilere göre oyların yüzde 52,54'ünü alan Öğrenci Listesi birinci olurken, Sırp İlerleme Partisi yüzde 39,29'da kaldı.

CeSID'in oyların yüzde 96'sına ilişkin örneklem üzerinden yaptığı projeksiyonda Öğrenci Listesi'nin 140, Sırp İlerleme Partisi'nin ise 103 sandalye kazanması bekleniyor.

Seçimin Boşnak nüfusun yoğun olduğu bölgelerdeki sonuçları da dikkat çekti. Sancak'ın merkezi konumundaki Novi Pazar'da Öğrenci Listesi 19 bin 238 oy alarak yüzde 38,7 ile birinci oldu. Rasim Ljajić'in listesi yüzde 20,6 ile ikinci, Vucic'in desteklediği liste yüzde 18,9 ile üçüncü sırada yer aldı.

SDA Sandžaka yüzde 9,4, Stranka pravde i pomirenja ise yüzde 6,5 oy aldı. Novi Pazar'da katılım yüzde 52,77 olarak gerçekleşti.

GÖZLER YENİ YÖNETİMDE

Yeni dönemde polis, yargı ve kamu kurumlarında temsil oranlarının artırılıp artırılmayacağı, Boşnakça eğitim ve dil haklarının ülke genelindeki uygulamasının güçlendirilip güçlendirilmeyeceği ve Sancak'ın ekonomik sorunlarına yönelik yeni politikalar geliştirilip geliştirilmeyeceği önümüzdeki dönemin önemli başlıkları arasında bulunuyor.