Polonya’da darbe mi oluyor? Polonya’da ne oldu?

Polonya’da Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski ile Yardımcısı Bartlomiej Sochanski, mahkemenin çalışmasını engelledikleri gerekçesiyle bir ay süreyle açığa alındı. Bu karar sonrasında Başbakan Tusk’ın talimatıyla polis mahkeme binasında çalışma başlattı. Senegal’e resmi ziyaret için yola çıkan Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, haberi uçakta alınca ziyaretini yarıda keserek ülkesine dönme kararı aldı. Ana muhalefet partisi Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) yaşananları “benzeri görülmemiş bir darbe” olarak nitelendirirken, hükümet adımın hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmeye yönelik olduğunu savunuyor. İşte Polonya’da yaşanan krize dair bilinenler.

POLONYA’DA NE OLDU?

Polonya’da Başbakan Donald Tusk’ın talimatıyla polis, Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki’nin Senegal’e resmi ziyaret için yola çıktığı saatlerde Anayasa Mahkemesi binasına girdi. Aynı süreçte mahkeme başkanı ve yardımcısı bir ay süreyle görevden uzaklaştırıldı. Mahkeme önünde toplanan kalabalıktan binaya girmeye çalışan üç kişi polis tarafından gözaltına alındı.

POLONYA’DA DARBE Mİ OLUYOR?

Yaşananlar, Polonya’da iki farklı şekilde yorumlanıyor. Ana muhalefet partisi PiS ve Cumhurbaşkanı Nawrocki’yi destekleyen çevreler, hükümetin attığı adımları hukuka ve anayasaya açık bir müdahale olarak görüyor ve yaşananları “dünya çapında benzeri görülmemiş bir darbe” şeklinde nitelendiriyor. Hükümet ise önceki iktidar döneminde yargının siyasallaştırıldığını savunarak, attığı adımların hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmeye yönelik olduğunu ifade ediyor. Polonya’da ordunun ya da silahlı bir grubun yönetime el koyması söz konusu değil; kriz, seçilmiş hükümet ile cumhurbaşkanlığı ve Anayasa Mahkemesi arasındaki yetki ve meşruiyet tartışmasından kaynaklanıyor.

ANAYASA MAHKEMESİ BAŞKANI NEDEN AÇIĞA ALINDI?

Mahkemenin internet sitesinde yayımlanan açıklamada, Bogdan Swieczkowski ve Bartlomiej Sochanski’nin Genel Mahkemelerin Yapısına İlişkin Kanun’un 130. maddesi kapsamında bir ay süreyle açığa alındığı belirtildi. Açıklamada iki ismin, Polonya Parlamentosu tarafından usulüne uygun biçimde seçilen tüm hakimlerin katılımıyla Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu’nun toplanmasını engelledikleri ve davalara bakacak hakim heyetlerini kanuna aykırı biçimde belirledikleri ileri sürüldü. Mahkeme başkanlığına geçici olarak mahkemedeki en kıdemli hakim olan Anna Korwin-Piotrkowska getirildi.

ADALET BAKANINDAN 50 CİLTLİK DOSYA

Polonya Adalet Bakanı ve Başsavcısı Waldemar Zurek, Swieczkowski ve Sochanski’nin dokunulmazlıklarının kaldırılması ve cezai sorumluluklarının belirlenmesi için 50 ciltlik bir soruşturma dosyasını Anayasa Mahkemesi’ne ilettiğini açıkladı.

CUMHURBAŞKANI NAWROCKİ ÜLKEYE DÖNÜYOR

Senegal’de resmi temaslarda bulunması planlanan Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, gelişmeleri İspanya semalarında uçaktayken öğrendi. Nawrocki, böyle bir anda cumhurbaşkanının Polonya’da olması gerektiğini belirterek Senegal ziyaretini yarıda kestiğini ve ülkesine döndüğünü açıkladı.

MUHALEFET HALKI SOKAĞA ÇAĞIRDI

Ana muhalefet partisi PiS, yaşananlara sert tepki gösterdi. PiS Genel Başkanı Jaroslaw Kaczynski başta olmak üzere parti yöneticileri ve bazı vatandaşlar Anayasa Mahkemesi binası önünde toplandı. Muhalefet liderleri, halkı da mahkeme önünde toplanmaya çağırdı. Bölgede yoğun güvenlik önlemleri alındı.

TUSK: HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜNÜ YENİDEN TESİS ETMEK GÖREVİMİZ

Polonya Başbakanı Donald Tusk, hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmenin hükümetin görevi olduğunu belirtti. Tusk, yıllarca süren hukuksuzluğun ardından bu sürecin zorlu ve zaman zaman acı verici olduğunu, kararlı adımlar gerektirdiğini ve başka bir yol bulunmadığını ifade etti.

POLİSTEN AÇIKLAMA

Varşova Polisi, Anayasa Mahkemesi binasındaki çalışmayı, geçici başkan Hakim Anna Korwin-Piotrkowska’nın hakimlerin ve mahkeme çalışanlarının can güvenliğine yönelik tehdit oluşabileceği yönündeki bildirimi üzerine yasal görevleri kapsamında yürüttüğünü açıkladı.

POLONYA BU NOKTAYA NASIL GELDİ?

Polonya’daki krizin temelinde, yargının bağımsızlığı ve Anayasa Mahkemesi’nin kontrolü üzerindeki uzun süreli mücadele yatıyor. 2015’te iktidara gelen Hukuk ve Adalet Partisi (PiS), yargı sisteminde yaptığı değişikliklerle mahkemeleri siyasallaştırmakla eleştirildi. 2023’te iktidara gelen Başbakan Donald Tusk ise bu yapıyı değiştirmek için reform girişimlerinde bulundu. Ancak PiS’in desteklediği Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ile Tusk hükümeti, Anayasa Mahkemesi üyelerinin atanması ve yetkileri konusunda karşı karşıya geldi. Hükümet, önceki iktidarın yargı üzerindeki etkisini ortadan kaldırmayı savunurken, muhalefet hükümeti mahkemeyi kendi siyasi çıkarları doğrultusunda şekillendirmeye çalışmakla suçluyor. Geçmişteki yargı reformlarının meşruiyeti ve yeni hakim atamaları üzerindeki bu anlaşmazlık, ülkenin en üst devlet kurumlarını karşı karşıya getiren bir güç mücadelesine dönüştü.

GÖZLER NAWROCKİ’NİN ATACAĞI ADIMDA

Ülkede tansiyon hızla yükselirken, gözler Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki’nin Polonya’ya dönüşünün ardından atacağı adımlara çevrildi. Krizin nasıl bir seyir izleyeceği, önümüzdeki saatlerde netlik kazanacak.