Türk girişiminden göz sağlığına yapay zeka destekli yeni yaklaşım

Dünya genelinde internet kullanıcıları günde ortalama 6 saat 43 dakikayı çevrimiçi geçirirken, Türkiye'de bu süre 7 saat 15 dakikaya ulaşıyor. Günün önemli bölümünü dijital bir ekran karşısında geçirmek, göz kuruluğu ve göz yorgunluğu şikayetleriyle ilişkilendiriliyor. Uzun süreli ekran maruziyetin olumsuz etkileri, göz sağlığına yönelik yeni araştırmaları da gündeme taşıyor. Türk girişimciler tarafından kurulan Birleşik Krallık merkezli biyoteknoloji şirketi ENBIOSIS, bağırsak mikrobiyomu ile göz sağlığı arasındaki bağlantıyı esas alan bir teknoloji geliştirdi. Şirket, Dijital İkiz ve yapay zeka teknolojisiyle tasarladığı en-TEAR adlı takviye edici gıda formülünü Türkiye'de eczanelerde ve online satış kanallarında kullanıma sundu.

ENBIOSIS'in geliştirdiği en-TEAR, İstanbul Medipol Üniversitesi'nde etik kurul onayıyla gerçekleştirilen pilot klinik çalışmada değerlendirildi. Çalışmanın araştırmacıları arasında yer alan ENBIOSIS Medikal Direktörü Dr. Varol Tunalı, elde ettikleri bulgulara ilişkin şu açıklamayı yaptı: “Katılımcıların gözyaşı üretimini 8 hafta boyunca düzenli olarak ölçtük ve belirgin bir artış gördük. Bizim için en dikkat çekici olan, bu artışın ürün kullanımı bittikten sonra da 16. haftaya kadar sürmesi ve bağırsak mikrobiyomundaki değişimlerle birlikte görülmesi oldu. Bu küçük ölçekli bir ön çalışmaydı. Bulguları netleştirmek için 130 katılımcılı, randomize, çift kör ve plasebo kontrollü araştırmamız sürüyor.”

Pilot çalışmada gözyaşı üretimi %67 arttı

Pilot klinik çalışmaya, kuru göz şikayeti bulunan 20 yetişkin katıldı ve formül 8 hafta boyunca kullanıldı. Katılımcılar, kullanım süresinin tamamlanmasının ardından 8 hafta daha takip edilerek toplam 16 hafta boyunca değerlendirildi.

Gözyaşı üretimini ölçmek için kullanılan Schirmer testinde, sekizinci hafta sonunda başlangıç ölçümlerine kıyasla ortalama 6,03 milimetrelik artış kaydedildi. Bu değişim, %60,7’lik ortalama artışa karşılık geldi. Ürün kullanımının sona ermesinden sonraki takip döneminde de ortalama artışın sürdüğü ve 16. haftada başlangıç değerlerine göre %67’ye ulaştığı bildirildi.

Klinik çalışma, kontrol grubu bulunmayan, tek kollu ve sınırlı sayıda katılımcıyla yürütülen bir pilot araştırma niteliği taşıyor. İlk sonuçları daha geniş bir katılımcı grubunda değerlendirmek amacıyla 130 kişinin dahil edilmesinin planlandığı, randomize, çift kör ve plasebo kontrollü klinik çalışma başlatıldı.

Yapay zeka 3 binden fazla gıda bileşenini analiz etti

Dr. Varol Tunalı, en-TEAR’ın geliştirme sürecini şöyle anlattı:

“Bağırsak mikrobiyomu ile göz sağlığı arasındaki olası biyolojik ilişkileri temel alıyoruz. Bağırsaklarda yaşayan mikroorganizmaların metabolik faaliyetleri ile göz yüzeyinin sağlığı arasındaki bağlantıyı, bağırsak-göz ekseni olarak adlandırılan araştırma alanında inceliyoruz. Önceden belirlenmiş içerikleri bir araya getirmek yerine, belirli bir biyolojik hedefi tanımlıyoruz. Kullandığımız Dijital İkiz teknolojisi, bağırsak mikrobiyomunu bilgisayar ortamında modelleyerek hedefe ilişkin biyolojik süreçlerin analiz edilmesini sağlıyor.

Analizin ardından, geliştirdiğimiz yapay zeka modeli, 3 binden fazla gıda bileşenini değerlendirerek hedeflediğimiz biyolojik mekanizmaya yönelik bileşen kombinasyonlarını belirliyor. Bu çalışmaların sonucunda, gıda temelli içeriklerden oluşan en-TEAR’ın formülünü geliştirdik.Teknolojimiz, bağırsak bakterilerinin metabolik faaliyetlerini hedef alan formülasyonların tasarlanmasına dayanıyor. Bu yöntem, farklı sağlık alanlarına yönelik yeni bileşen kombinasyonlarının geliştirilmesinde de kullanılabilir.”

Yeni formüllerin klinik araştırmaları sürüyor

ENBIOSIS, göz sağlığına yönelik geliştirdiği formülün ardından aynı teknoloji altyapısını farklı biyolojik hedeflerde değerlendirmeye hazırlanıyor. Metabolik sağlık, cilt sağlığı ve testosteron düzeyine yönelik gıda temelli formülasyonların geliştirme süreçleri tamamlandı. Bu formüllere ilişkin randomize kontrollü klinik araştırmalar ise devam ediyor. ENBIOSIS, gerekli onay süreçlerinin tamamlanmasının ardından yeni ürünlerini 2027’nin ilk yarısında online satış kanallarında ve fiziksel mağazalarda kullanıma sunmayı hedefliyor.

2019 yılında Prof. Dr. Özkan Ufuk Nalbantoğlu ve Ömer Özkan tarafından kurulan ENBIOSIS, bağırsak mikrobiyomunun analizine yönelik çalışmalarını yapay zeka ve Dijital İkiz teknolojileriyle sürdürüyor. Birleşik Krallık merkezli biyoteknoloji şirketi, İngiliz hükümetinin desteklediği ve 256 teknoloji girişiminin değerlendirildiği Tech Rocketship Awards 2022 programında, dijital sağlık kategorisinde Gold Medalist ödülüne layık görüldü. ENBIOSIS, kişiselleştirilmiş beslenme alanındaki teknoloji birikimini çeşitli biyolojik hedeflere yönelik gıda formülasyonları geliştirmek amacıyla kullanıyor. Göz sağlığına yönelik en-TEAR ise şirketin bu yaklaşım çerçevesinde Türkiye'de kullanıma sunduğu ilk ürün olarak konumlanıyor.