Uzmanlar Mekke Anlaşması'nın Lübnan'da istikrara katkı sunabileceğini belirtti

Suudi Arabistanlı ve Lübnanlı uzmanlar, Mekke Anlaşması'nın Lübnan dahil olmak üzere bölgede güven ve istikrara katkı sunabileceğini belirtti.

TRT tarafından 2017'den bu yana küresel aktörleri ve uzmanları bir araya getiren ve bu yıl "Merkezsiz Dünya: Kurallar Geçersiz Kaldığında Kim Liderlik Eder?" temasıyla 10'uncusu düzenlenen TRT World Forum 2026'da uzmanlar, AA muhabirine değerlendirmelerde bulundu.

Lübnan'daki İşbirliği ve Barış İnşası Araştırma Merkezi kurucularından araştırmacı Danya Kulaylat Hatib, Mekke Anlaşması'nın İsrail'in yayılmacılığını ve saldırganlığını durdurmanın tek yolu olduğunu, Lübnan gibi ülkeler için güvenlik ve istikrara büyük katkı sunabileceğini belirtti.

Anlaşmanın bölgedeki önemli bir boşluğu doldurduğunu vurgulayan Hatib, "Bölgesel bir güvenlik mimarisine ihtiyaç olduğunu ifade etmiştim, ardından Mekke Anlaşması ortaya çıktı. Bölgedeki bu ihtiyacı öngördüğümü söyleyebilirsiniz; zira bir ihtiyaç varsa bunun bir noktada karşılanması gerekiyordu." dedi.

" İsrail'e baskı yapmak için bölgesel blok şart"

Mekke Anlaşması'nın bölgede istikrarı sağlamada kritik bir rol üstlendiğini kaydeden Hatib, "Bu anlaşma, İsrail'in yayılmacılığını ve saldırganlığını durdurmanın tek yolu. Ayrıca bu, ilerleyen süreçte İran'ı da kapsayabilecek geniş bir yapı. İleride İran ve Mısır da bu yapıya dahil olursa, İsrail'e tutumunu değiştirmesi yönünde baskı yapacak yeterli caydırıcılığa ve pazarlık gücüne ulaşacağız." değerlendirmesinde bulundu.

Bugüne kadar İsrail'e dizgin vurulması konusunda yalnızca ABD'ye bel bağlandığına dikkati çeken Hatib, "Ancak ABD, İsrail'e gerekli baskıyı uygulamadı. Bu nedenle bölge ülkeleri olarak bir araya gelmeli, birbirimize güvenmeli ve İsrail üzerinde caydırıcılık oluşturacak bu bloku tahkim etmeliyiz." ifadelerini kullandı.

"Küçük ülkeler için hayati bir güvence"

Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani'nin de Pakistan'ı ziyaret ederek bu yapıya katılma iradesi gösterdiğini hatırlatan Hatib, "Özellikle Lübnan gibi kırılgan ülkeler için Mekke Anlaşması tarzı bir oluşum, güvenliği tesis etmenin en etkili yolu." dedi.

Lübnan ordusunun ve kaynaklarının sınırlı olduğunu ve tek başına hareket etme imkanı olmadığını belirten Hatib, şunları kaydetti:

"Lübnan ordusunu silahlandırsanız dahi İsrail'e karşı tek başlarına kendilerini koruyamazlar. Ancak bu paktın parçası olduklarında caydırıcı bir güce kavuşurlar. Paktın kurucu ve taşıyıcı sütunlarının Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan ve ileride Mısır gibi bölgesel aktörler olması hayati önem taşıyor. Bu durum, daha küçük ülkeler için güçlü bir güvenlik garantisi sunacaktır."

"Doğu Akdeniz'de uzlaşıyı kolaylaştırabilir"

Deniz yetki alanları ve sınır belirleme meselelerinin çok boyutlu siyasi dengeleri barındırdığını aktaran Hatib, bölge ülkeleri arasındaki normalleşme adımlarının Doğu Akdeniz'e yansımalarını değerlendirdi.

Hatib, sözlerini şöyle tamamladı:

"Mısır'ın geçmişte Yunanistan ile deniz yetki alanı anlaşması yapmasının arkasında Türkiye'yi denklem dışı bırakma düşüncesi yatıyordu. Ancak bugün Türkiye ile Mısır ilişkileri oldukça güçlü. İki ülke arasındaki bu yakınlaşmanın Doğu Akdeniz'de ortak bir uzlaşıyı kolaylaştıracağına inanıyorum. Suriye, Türkiye, Lübnan ve Mısır'ın aynı paydada buluşması, Doğu Akdeniz krizinin çözümü için uygun bir zemin hazırlayacaktır."

"Diplomasi, savunma ve caydırıcılık" vurgusu

TRT World Forum katılımcılarından Suudi Arabistan'ın eski Beyrut ve İslamabad Büyükelçisi, aynı zamanda Uluslararası İran Çalışmaları Enstitüsü (Rasanah) Mütevelli Heyeti Başkan Yardımcısı Ali Awadh Asseri de organizasyonun küresel meseleleri tartışmak için mükemmel bir fırsat sunduğunu dile getirdi.

Asseri, Mekke Anlaşması'nın taraf ülkeler açısından büyük bir başarı olduğuna işaret ederek, "Bu ittifakın İran dahil hiçbir ülkeyi hedef almadığını iyi anlamak gerekir. Bu girişim, ülkelerin kendilerini korumak amacıyla hayata geçirdiği, tamamen savunma ve caydırıcılık odaklı bir adımdır." dedi.

Anlaşmaya imza atan ülkelerin köklü ilişkilere sahip olduğunu hatırlatan Asseri, şunları kaydetti:

"Suudi Arabistan büyük ekonomik kaynaklara ve güçlü bir sanayiye sahip. Türkiye, gelişmiş savunma sanayisi ve güçlü ordusuyla öne çıkıyor. Pakistan da önemli askeri ve stratejik imkanları bünyesinde barındırıyor. Bu üç ülke, diplomasi, savunma ve caydırıcılık ekseninde sağlam bir yapı kurdu. Bu üç kavram, Mekke Anlaşması'nın temel hedeflerini özetlemektedir."

Lübnan'a istikrar ve yatırım beklentisi

Anlaşmanın şu aşamada doğrudan Lübnan'ı kapsamadığını belirten Asseri, "Lübnan şu an kritik bir siyasi süreçten geçiyor ve çeşitli alanlarda reformlar yapmaya çalışıyor." diyerek devletin kamu otoritesini ve güvenlik tekelini yeniden sağlama çabalarına dikkati çekti.

Riyad'ın Beyrut ile güçlü bağları olduğunu vurgulayan Asseri, şu değerlendirmede bulundu:

"Lübnan'da bugün halkın beklentilerine yanıt vermeye çalışan etkili bir hükümet tablosu görüyoruz. Lübnan, coğrafi konumu ve turizm potansiyeliyle öne çıkan bir ülke. Ülkede istikrar sağlandıkça bankacılık, sanayi ve kalkınma alanındaki sorunların aşılacağını, yabancı yatırımcıların ve turistlerin Lübnan'a yeniden yöneleceğini öngörüyorum."

Asseri ayrıca, Suudi Arabistan ile Pakistan arasındaki köklü bağlara işaret ederek iki ülke ilişkilerini "müstesna, kalıcı ve kardeşçe" olarak nitelendirdi.

Bölgesel güvenliği kurumsal işbirliğine dönüştürme potansiyeli

Forum katılımcılarından Dr. Abdullah Musab Şahin ise Mekke İttifakı'nı bölgesel barış ve istikrar açısından stratejik bir kazanım olarak nitelendirdi.

İttifakın en belirgin niteliğine dikkati çeken Şahin, "Mekke İttifakı'nın en kritik yönü, bölgesel güvenliği konjonktürel siyasi iradenin ötesine taşıyarak, devletler arasında karşılıklı sorumluluk ve güven esasına dayalı kurumsal bir işbirliği modeline dönüştürme potansiyelidir." dedi.

Şahin, Lübnan'ın uzun yıllardır siyasi, ekonomik ve güvenlik krizleriyle mücadele ettiğini belirterek, ittifakın Orta Doğu dengelerinde kilit role sahip Lübnan'a olumlu yansımaları olacağını ifade etti.

Seçim süreçleri ve devlet dışı unsurların silahsızlandırılması gibi temel meselelerin çözümünde bölgesel gerilimlerin azalmasının ve devlet kurumlarının tahkim edilmesinin öncelikli ihtiyaç olduğunu vurgulayan Şahin, bu durumun Lübnan'a nefes aldıracağını söyledi.

Lübnan için yeni diplomatik pencere

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki stratejik yakınlaşmanın Orta Doğu'da yeni bir denge unsuru oluşturacağını dile getiren Şahin, "Özellikle Türkiye ve Suudi Arabistan'ın Lübnan ile olan tarihsel ve toplumsal bağları göz önüne alındığında, bu işbirliğinin Beyrut yönetimi için yeni diplomatik ve siyasi fırsat pencereleri açacağına inanıyorum." değerlendirmesinde bulundu.

Lübnan'da erken seçim tartışmalarının yeniden gündeme geldiğini ve 2027 yılına yönelik kanun tekliflerinin sunulduğunu hatırlatan Şahin, sözlerini şöyle tamamladı:

"Böyle hassas dönemlerde Lübnan'daki siyasi aktörler, bölgesel aktörlerin tutumunu ve desteğini yakından takip eder. Mekke İttifakı bu noktada önemli bir kaldıraç olabilir. Türkiye ve Suudi Arabistan arasındaki güçlü koordinasyon, Lübnan'da siyasi uzlaşının sağlanması, devlet otoritesinin tesisi ve bölgesel tansiyonun düşürülmesi açısından yapıcı bir rol oynayacaktır."