Uzmanlar okul şiddetinde erken sinyal ve aile-okul iletişimine dikkat çekti

Uzmanlar, okullarda yaşanan şiddet olaylarının önlenmesinde öğrencilerin davranışlarındaki risk işaretlerinin erken fark edilmesinin ve ebeveynlerle okul yönetimleri arasındaki iletişimin güçlendirilmesinin önemine dikkati çekti.

Öğrencilerin psikolojik sorunları veya davranışsal güçlükleri konusunda bilgi sahibi olan ailelerin, gerekli durumlarda okul yönetimini ve rehberlik servisini bilgilendirmesi, olası risklerin erken değerlendirilmesine ve uygun önlemlerin alınmasına katkı sağlayabiliyor.

Çocuğun mahremiyetinin korunması ile okul ortamındaki diğer öğrencilerin güvenliğinin sağlanması arasındaki dengenin de önem taşıdığı süreçte aile, okul yönetimi ve ruh sağlığı uzmanları arasındaki işbirliği öne çıkıyor.

Eğitim uzmanı Banu Yapıcı ile psikiyatri uzmanı Dr. Orçun Ortaköylü, AA muhabirine, öğrencilerin kendilerine veya başkalarına zarar verme riski oluşturabilecek davranışlarının erken fark edilmesinin, gerekli durumlarda ailelerin okul yönetimi ve rehberlik servisiyle iletişime geçmesinin ve risklerin zamanında değerlendirilmesinin olası şiddet olaylarının önlenmesine nasıl katkı sağlayabileceğini değerlendirdi.

Psikiyatri uzmanı Ortaköylü, öğrencinin psikolojik sorun yaşamasının, tek başına bu faktörün onu şiddete başvurmaya yönlendireceği anlamına gelmediğini ancak şiddete başvuran kişinin de normal psikolojiye sahip olduğunu söylemenin çok zor olduğunu anlattı.

Çocuğun yaşadığı bazı olayların, travmaların, uzun süre maruz kaldığı akran zorbalığının ya da ailesel problemlerin şiddete yatkınlığı doğurabildiğine dikkati çeken Ortaköylü, "psikolojik sorun yaşayan 100 çocuktan 2'sinin veya 3'ünün şiddet uygulayıcısı olabileceğini" ve şiddet uygulayanlara bakıldığında da "hastalık düzeyinde olsun ya da olmasın neredeyse tamamının bazı psikolojik sorunlar yaşadığının saptanabildiğini" söyledi.

Okul baskınlarının en sık yaşandığı ülke kabul edilen ABD'de yapılan bilimsel araştırmalara işaret eden Ortaköylü, bu araştırmalara göre "her 3 saldırgandan 2'sinin planladığı şiddet olayını çevresine anlattığına" dikkati çekti.

Şiddet eğilimlerinin erken fark edilmesi, vakaların önlenmesinde kritik önemde

Çocuğunda ciddi psikolojik sorun olduğunu bilen ebeveynin, bu durumu okul yönetimi veya rehberlik servisiyle paylaşmasının iyi bir adım olacağını belirten Ortaköylü, yakın arkadaşların da algılayabileceği bu sinyallerin özellikle öğrencinin damgalanmamasına dikkat edilerek okul yönetimine ve rehberlik servisine bildirilmesinin önemini vurguladı.

Ortaköylü, "Öğretmenlerin, öğrencide ani davranış değişikliklerini, tehditleri, öfke patlamalarını veya şiddet içerikli söylemleri gözlemlemesi, olası bir vakayı önceden fark etmesi bakımından çok önemlidir. Bu durumları fark etmek, olası vakaların yarısından fazlasının engellenmesinde çok kritik bir rol oynuyor." dedi.

Psikolojik sorun, tek başına şiddet eğiliminin göstergesi değildir

Eğitim uzmanı Banu Yapıcı da ebeveynlerin çocuklarında gözlemledikleri ciddi tehditvari davranışları veya güvenlik riski oluşturabilecek durumları okul yönetimiyle paylaşmamasının, eğitim kurumlarının erken müdahale kapasitesini doğrudan zayıflatan önemli bir faktör olduğuna dikkati çekti.

Eğitim yönetimi açısından temel sorunun, aile ile okul arasındaki bilgi akışının kesintiye uğraması olduğunu belirten Yapıcı, şunları söyledi:

"Öğrencinin okul dışındaki yaşamında ortaya çıkan ciddi saldırganlık davranışları, belirli kişilere yönelik tehditleri veya zarar verme hazırlıkları okul tarafından bilinmediğinde, öğrencinin ihtiyaçlarının ve olası güvenlik risklerinin bütüncül biçimde değerlendirilmesi güçleşir. Bu durum, rehberlik hizmetlerinin planlanmasından bireyselleştirilmiş destek süreçlerine kadar pek çok önleyici uygulamanın zamanında başlatılmasını engelleyebilir ancak özellikle vurgulamak isterim ki psikolojik sorun yaşamak, tek başına şiddet eğiliminin göstergesi değildir. Eğitim kurumlarının değerlendirmesi gereken esas unsur, öğrencinin tanısı değil gözlemlenebilir tehdit davranışları, bu davranışların bağlamı ve ortaya çıkabilecek somut güvenlik riskleridir."

Aile ve okul işbirliği, önleyici müdahalede kritik bir mekanizma

Ailelerin sorumluluğunun, çocuklarının özel yaşamına ilişkin bütün bilgileri okulla paylaşmak şeklinde olmadığını ifade eden Yapıcı, "Ailenin, çocuğun kendisinin veya başkalarının güvenliğini doğrudan ilgilendiren kritik durumlarda okulun önleyici müdahale mekanizmalarını destekleyecek bilgileri zamanında iletmek şeklinde değerlendirmek gerekiyor. Okul güvenliğinde en kritik sorunlardan biri, yalnızca riskin varlığı değil o riske ilişkin bilginin müdahale edebilecek kişilere zamanında ulaşmamasıdır." şeklinde konuştu.

Belirli kişilere yöneltilen tekrarlayan tehditler, şiddet eylemine ilişkin planlama, hazırlık belirtileri, zarar verme niyetinin açıkça ifade edilmesi ve tehdit davranışlarının giderek somutlaşmasının farklı bir değerlendirme sürecini gerektirdiğini dile getiren Yapıcı, şunları kaydetti:

"Bu yaklaşımın temelinde öğrenciyi kişisel özelliklerine ya da psikolojik durumuna göre kategorize etmek değil somut davranışları, tehditlerin ciddiyetini, öğrencinin içinde bulunduğu koşulları ve mevcut koruyucu faktörleri bir bütün olarak ele almak vardır. Öğretmenlerin görevi klinik değerlendirme yapmak veya bir öğrencinin ileride şiddet uygulayıp uygulamayacağına karar vermek değildir. Öğretmen, güvenlik açısından kaygı oluşturan davranışı fark etmeli, objektif biçimde bildirmeli ve ilgili birimlerin değerlendirme sürecini başlatmasına katkıda bulunmalıdır. Bu nedenle okullarda bireysel gözlemlerin güvenilir bildirim kanallarıyla, rehberlik hizmetleriyle ve gerektiğinde uzman desteğiyle ilişkilendirilmesi gerekiyor."

Çocuğun üstün yararı ve okul güvenliğini etkileyen somut durumlarda ebeveynlerin sorumluluğuna değinen Yapıcı, ailelerin, çocuklarının kendisine veya başkalarına zarar verme riski taşıdığını düşündüren somut ve ciddi davranışlardan haberdar olmaları halinde okul ile işbirliği yapmalarının önemli bir ebeveynlik sorumluluğu olduğuna dikkati çekti.

Psikolojik problemleri bulunan çocuğun mahremiyeti ile okul güvenliği arasındaki denge ilişkisine değinen Yapıcı, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Çocuğun mahremiyeti ile okul güvenliği arasındaki denge, öğrencinin bütün psikolojik bilgilerinin açıklanmasıyla değil güvenlik açısından gerekli bilgilerin sınırlı, ölçülü ve yetkilendirilmiş bir çerçevede paylaşılmasıyla kurulmalıdır. Bu konuda temel yaklaşımımız, öğrencinin özel hayatının gizliliğini korurken eğitim ortamında ortaya çıkabilecek ciddi ve somut güvenlik risklerini de yönetebilmektir çünkü mahremiyet hakkı ile güvenli eğitim hakkı birbirini dışlayan değil birlikte korunması gereken iki temel ilkedir. Örneğin bir öğrencinin psikolojik destek alması, okul yönetiminin öğrencinin bütün tıbbi geçmişine erişmesini gerektirmez ancak belirli bir kişiye yönelik ciddi tehdit, zarar verme hazırlığı veya acil müdahale gerektiren bir güvenlik durumu söz konusuysa okulun gerekli tedbirleri alabilmesi için ilgili bilgilerin, hukuki sınırlar içerisinde yetkili kişiler tarafından değerlendirilmesi önem taşır."

Türkiye'deki uygulamalar açısından bakıldığında Milli Eğitim Bakanlığının rehberlik hizmetlerinin ve okul güvenliğine ilişkin düzenlemelerinin önemli bir çerçeve sunduğunu belirten Yapıcı, "Bu nedenle meseleyi yalnızca yeni düzenleme ihtiyacı olarak görmüyorum. Mevcut uygulamaların etkinliğinin ölçülmesi, okul temelli müdahale kapasitesinin artırılması, personelin hizmet içi eğitimlerle desteklenmesi ve kurumlar arası yönlendirme süreçlerinin standartlaştırılması da büyük önem taşıyor." dedi.

Aile, okul, rehberlik servisi ve uzmanların işbirliğiyle olası şiddet risklerinin önceden tespit edilerek olayların önlenebileceğine dikkati çeken Yapıcı, aile, okul yönetimi, rehberlik servisi ve ilgili uzmanlar arasında yapılandırılmış işbirliğinin, bazı şiddet risklerinin erken fark edilmesini ve gerekli önlemlerle azaltılmasını mümkün kılabileceğini vurguladı.