Diyabet sadece şekerden değil, genetik ve hareketsiz yaşamdan da kaynaklanabiliyor

Diyabetin yalnızca fazla şeker tüketimine bağlı olmadığını belirten Doç. Dr. Başak Çakır Güney, genetik yatkınlık, fazla kilo ve hareketsiz yaşamın da hastalıkta etkili olduğunu söyledi. Güney, diyabetin erken dönemde belirti vermeden ilerleyebileceğine dikkat çekerek, düzenli kan şekeri kontrolünün önemini vurguladı.

Diyabet, uzun süre belirti vermeden ilerleyebilen ve erken tanı konulmadığında kalp, böbrek ve göz sağlığını etkileyebilen kronik hastalıklar arasında yer alıyor. "Tatlı yemiyorum, diyabet olmam" ve "Diyabet için çok gencim" gibi yanlış inanışlar hastalığın erken fark edilmesini geciktirebiliyor. Aşırı susama, sık idrara çıkma, istemsiz kilo kaybı ve sürekli yorgunluk diyabetin önemli belirtileri arasında bulunuyor. Erken tanı ve düzenli takip, hastalığa bağlı komplikasyonların önlenmesinde önem taşıyor. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında Memorial Ataşehir Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü'nden Doç. Dr. Başak Çakır Güney, diyabetin belirtileri ve güncel tedavi yaklaşımlarına ilişkin açıklamalarda bulundu.

"Diyabetle yaşayanların sayısı 830 milyonu aştı"

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünyada diyabetle yaşayan kişi sayısının 1990 yılında yaklaşık 200 milyonken 2022 yılında 830 milyona ulaştığını belirten Doç. Dr. Başak Çakır Güney, diyabetin küresel ölçekte giderek büyüyen bir halk sağlığı sorunu olduğunu ifade etti. Hastalığın özellikle erken dönemde belirgin şikayetlere yol açmadan ilerleyebildiğini kaydeden Güney, "Kişi kendisini iyi hissetse bile kan şekeri yüksekliği zaman içinde damarlar ve çeşitli organlar üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir. Kontrol altına alınmayan diyabet; kalp ve damar hastalıkları, böbrek fonksiyonlarında bozulma, görme kaybı ve sinir hasarı gibi ciddi sağlık sorunları açısından risk oluşturabilir. Bu nedenle risk grubundaki kişilerin düzenli sağlık kontrollerini yaptırması, kan şekeri düzeylerini takip etmesi ve gerekli durumlarda erken tanı için değerlendirilmesi büyük önem taşıyor. Sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, ideal kilonun korunması ve hekim önerilerine uygun tedavi ve takip süreci, diyabetin kontrolünde ve uzun vadeli komplikasyonların önlenmesinde önemli rol oynuyor" dedi.

"Tatlı yemiyorum, diyabet olmam düşüncesi doğru değil"

Diyabetin yalnızca fazla şeker tüketimine bağlı bir hastalık olmadığını vurgulayan Güney, "Tatlı yemiyorum, diyabet olmam gibi bir düşünce doğru değil. En sık görülen tür olan tip 2 diyabetin ortaya çıkışında genetik yatkınlık, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve beslenme alışkanlıkları gibi birçok faktör rol oynuyor. Bu nedenle yalnızca kilolu kişilerde değil, zayıf bireylerde de diyabet gelişebilir. Tip 1 diyabet ise bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten hücrelere zarar vermesiyle ortaya çıkıyor ve fazla şeker tüketimiyle doğrudan ilişkili değil" diye konuştu.

Toplumda yaygın olan "İnsülin bağımlılık yapar" inanışının da gerçeği yansıtmadığını belirten Güney, "İnsülin, kan şekeri kontrolünü sağlamak amacıyla kullanılan bir tedavi. Tip 1 diyabetli bireyler için yaşam boyu gerekli. Tip 2 diyabette ise hastalığın seyrine ve kişinin ihtiyaçlarına göre insülin tedavisine başvurulabiliyor. Öte yandan bitkisel ürünler ve besin takviyeleri, hekim önerisi olmadan diyabet ilaçlarının yerine kullanılmamalı. Diyabetin kontrolünde bilimsel kanıtlara dayalı tedavi, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli hekim takibi temel unsurlar" ifadelerini kullandı.

"Çocuklarda sürekli susama ve sık idrara çıkma önemsemeli"

Diyabetin bilinen belirtileri arasında çok su içme, sık idrara çıkma ve istemeden kilo vermenin bulunduğunu aktaran Güney, sürekli yorgunluk, bulanık görme, geç iyileşen yaralar, tekrarlayan mantar veya idrar yolu enfeksiyonlarının da hastalığın işareti olabileceğini kaydetti. El ve ayaklarda uyuşmanın bazen diyabete bağlı sinir hasarıyla ilişkili olabileceğini belirten Güney, "Tip 2 diyabette hiçbir belirti olmayabileceği de unutulmamalı. Çocuklarda sürekli susama, sık idrara çıkma ve kilo kaybı gecikmeden değerlendirilmeli. Bu belirtilere kusma, karın ağrısı veya hızlı soluma gibi durumlar da eklenirse vakit kaybetmeden hemen doktora başvurulmalı" dedi.

"Diyabet için çok gencim inanışı geçerli değil"

Diyabetin artışında obezitenin yaygınlaşması, fiziksel aktivitenin azalması, yüksek kalorili beslenme ve nüfusun yaşlanmasının etkili olduğunu belirten Güney, ailesinde diyabet bulunanlar, bel çevresinde yağlanması olanlar ve gebelikte diyabet geçirenlerin daha fazla risk taşıdığını ifade etti. Yüksek tansiyon, kan yağlarında bozukluk ve polikistik over sendromunun da risk değerlendirmesinde dikkate alındığını aktaran Güney, "Eskiden daha çok yetişkinlerde görülen tip 2 diyabet artık çocuklarda ve ergenlerde de ortaya çıkabiliyor. Özellikle obezitesi olan çocuklarda ergenlik döneminde görülebiliyor. Tip 1 diyabet ise küçük çocukluk dönemi dahil her yaşta başlayabiliyor. Dolayısıyla 'Diyabet için çok gencim' düşüncesiyle belirtiler göz ardı edilmemeli" diye konuştu.

"Diyabet tedavisi herkes için aynı değil"

Diyabet tedavisinin hastalığın türüne, kişinin yaşına, kilosuna, kan şekeri düzeyine ve diğer hastalıklarına göre planlandığını belirten Güney, "Sağlıklı beslenme ve düzenli hareket tedavinin temelini oluşturuyor. Gerektiğinde ilaç veya insülin başlanması geciktirilmemeli. Amaç, kan şekerini düzenlerken kalbi ve böbrekleri de korumak. Tansiyon ve kolesterol kontrolü, göz muayenesi, böbrek testleri ve ayak kontrolleri düzenli yapılmalı. Kan şekeri düzelse bile ilaçlar hekime danışmadan bırakılmamalı" ifadelerini kullandı.

"Gizli şeker diyabete dönüşmeden önlem alınmalı"

Risk taşıyan kişilerin şikayetleri olmasa da hekim önerisiyle kan şekeri ölçümü ve son birkaç aylık ortalama kan şekerini gösteren HbA1c testiyle değerlendirilebileceğini belirten Güney, "Gizli şeker olarak bilinen prediyabette kan şekeri normalden yüksektir ancak diyabet sınırına ulaşmamıştır. Bu durum mutlaka diyabete dönüşmez. Uygun beslenme, düzenli hareket ve fazla kiloların verilmesiyle tip 2 diyabetin gelişmesi önlenebilir veya geciktirilebilir" dedi.