Adana Altın Koza panelinde Zuhal Olcay oyuncuların çalışma haklarını anlattı

(ADANA) – 33'üncü Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali'nde düzenlenen sektör buluşmasında oyuncuların çalışma koşulları ve hakları ele alındı. Oyuncular Sendikası Genel Başkanı Zuhal Olcay, "Oyuncu işçidir. Oyunculuk bir meslektir. Oyuncunun emeği bir çalışma ilişkisinin parçasıdır. ve oyuncunun da diğer bütün işçiler gibi çalışma hakkı, dinlenme hakkı, güvenli ve sağlıklı bir ortamda çalışma hakkı, ayrımcılığa ve tacize karşı korunma hakkı ve örgütlenme hakkı vardır" dedi.

Oyuncular Sendikası, 33. Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali kapsamında oyuncular, sektör bileşenleri ve festival katılımcılarıyla bir araya geldi. "Oyuncular Sendikası ile Sektör Buluşması – Ödül Alıyoruz Peki Neler Yaşıyoruz?" başlıklı panelde, kamera önünde görünen başarının ardındaki çalışma koşulları ve oyuncuların hak mücadelesi konuşuldu.

Panelin açılış konuşmasını Oyuncular Sendikası Genel Başkanı Zuhal Olcay yaptı. Olcay, sinemanın çoğu zaman perde arkasında kalan çalışma yaşamına dikkat çekerek, bir oyuncunun sahneye çıkmasının ya da kamera karşısına geçmesinin emeğin yalnızca görünen kısmı olduğunu söyledi.

Uzun çalışma saatleri, güvencesizlik, işsizlik dönemleri ve setlerde karşılaşılan hak ihlallerinin de oyunculuk mesleğinin gerçekliğinin parçası olduğunu, oyuncuların çalışma yaşamındaki haklarının sanatçı kimliğinden bağımsız düşünülemeyeceğini belirten Olcay, şöyle konuştu:

"Oyuncu işçidir. Oyunculuk bir meslektir. Oyuncunun emeği bir çalışma ilişkisinin parçasıdır. ve oyuncunun da diğer bütün işçiler gibi çalışma hakkı, dinlenme hakkı, güvenli ve sağlıklı bir ortamda çalışma hakkı, ayrımcılığa ve tacize karşı korunma hakkı ve örgütlenme hakkı vardır."

Olcay, sektörde "Bu iş böyle", "Biraz fedakarlık yapmak gerekiyor" ya da "Yerine çalışacak çok insan var" gibi yaklaşımların çalışma sorunlarını normalleştirdiğine dikkat çekerek, "Bir çalışma ortamında yaşanan sorunların normalleşmesi, onları normal yapmaz" dedi.

Güvenli set kavramının yalnızca iş kazalarının önlenmesiyle sınırlı olmadığını vurgulayan Olcay; taciz, ayrımcılık, şiddet ve güç ilişkilerinin kötüye kullanılmadığı, oyuncuların sınırlarının ve haklarının gözetildiği çalışma ortamlarının oluşturulması gerektiğini söyledi.

Olcay, çocuk oyuncular konusunda ise "Önce çocuk, sonra çocuk oyuncu" yaklaşımının esas alınması gerektiğini belirterek, çocukların eğitim, dinlenme, gelişim ve güvenlik haklarının korunmasının sektörün sorumluluğu olduğunu ifade etti.

"ÖDÜLE GELENE KADAR NELER YAŞANDI?"

Festivalin ödüllerle görünür hale gelen emeğin arka planını konuşmak için önemli bir alan yarattığını belirten Olcay, ödülün öncesindeki çalışma sürecine bakılması gerektiğini söyledi.

"Ödüller elbette emeğin takdir edilmesinin çok kıymetli bir parçası" diyen Olcay, "Ama biz bugün biraz daha geriye bakmamızı istiyoruz. O ödüle gelene kadar neler yaşandı? Kimler çalıştı? Hangi koşullarda çalışıldı? Kimlerin emeği görünmez kaldı? ve en önemlisi, bu sektörü hep birlikte nasıl değiştirebiliriz" ifadelerini kullandı.

SETLERDE ÖRGÜTLENME VE İŞ GÜVENLİĞİ

Oyuncular Sendikası Genel Sekreteri Atilla Gündoğdu, setlerdeki çalışma koşullarının oyuncular açısından ciddi riskler taşıyabildiğini belitti. Gündoğdu, meslekte uzun yıllar boyunca "Ne olursa olsun sahneye çık, ne olursa olsun iş devam etsin" anlayışının yerleştiğine dikkat çekti. Bunun değişmesi gerektiğini vurgulayan Gündoğdu, "Önce insan sağlığı. Çünkü biz olmazsak, insan olmazsa bu işi yapmanın mantığı da kalmıyor" dedi.

EŞİT İŞE EŞİT ÜCRET

Oyuncular Sendikası Yönetim Kurulu Üyesi ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Ayrımcılıkla Mücadele Birimi Sorumlusu Gizem Soysaldı, kadın ve erkek oyuncular arasında ücret farklılıklarının yalnızca başrollerde değil, yan rollerde ve figürasyonda da görülebildiğini söyledi. "Eşit işe eşit ücret" ilkesinin yanı sıra senaryolarda kadın karakterlerin nasıl konumlandırıldığını da gündeme getiren Soysaldı, kadınların kendi hikayeleri, meslekleri ve arzuları olan karakterler yerine sıklıkla erkeğin eşi, annesi ya da sevgilisi olarak yazılmasına dikkat çekti.

Kadın oyuncuların ilerleyen yaşlarda daha az rolle karşılaşmasına da değinen Soysaldı, yaş ayrımcılığının özellikle kadın oyuncular açısından önemli bir sorun olduğunu söyledi. Soysaldı, güvenli setlerin oluşturulması için audition süreçlerinden kostüm odalarına, taciz durumlarında izlenecek yol haritalarından çıplaklık ve simüle edilmiş yakınlık sahnelerine kadar açık kurallara ihtiyaç bulunduğunu belirtti. Soysaldı, sendikanın şikayet ve vaka takibi, psikolojik ve hukuki yönlendirme ile dava süreçlerinde de çalışmalar yürüttüğünü aktardı.

Yakınlık Koordinatörü Ece Türkmut Dere ise "Yakınlık Koordinasyonu Nedir, Ne İşe Yarar, Uluslararası Örnekler" başlıklı sunumunda yakınlık koordinasyonunun oyuncuyu duygusal olarak zorlayabilecek travmatik sahneler, tıbbi müdahale ve doğum sahneleri, aile üyeleri arasındaki fiziksel temas, yaşlı ya da bebek bakımı gibi farklı sahnelerin de bu çalışma alanına girebildiğini söyledi.

"ÖNCE ÇOCUK, SONRA ÇOCUK OYUNCU"

Oyuncular Sendikası Örgütlenme Uzmanı Demet Koca ise "Önce Çocuk, Sonra Çocuk Oyuncu" başlıklı sunumunda çocukların üstün yararının çalışma süreçlerinin merkezinde tutulması gerektiğini vurguladı. Çocuk oyuncuların sigortasız ve sözleşmesiz çalıştırılmaması, eğitimlerinin aksatılmaması, dinlenme ve oyun haklarının korunması gerektiğine dikkat çekti.

SESLENDİRME VE SAHNE SANATLARINDA ÇALIŞMA KOŞULLARI

Buluşmada kamera önü oyunculuğunun yanı sıra seslendirme ve sahne sanatlarındaki çalışma koşulları da gündeme geldi.

Oyuncular Sendikası Yönetim Kurulu Üyesi ve Seslendirme Birimi Sorumlusu Arda Kavaklıoğlu, "Seslendirme Çalışma Kuralları Nelerdir?" başlıklı sunumunda seslendirme oyuncularının çalışma koşullarını anlattı. 2020'de yürürlüğe giren seslendirme çalışma kuralları ve taban ücretlere ilişkin protokollerin her yıl güncellendiğini belirtti.

Oyuncular Sendikası Yönetim Kurulu Üyesi ve Sahne Sanatları Birimi Sorumlusu Esin Aslan ise tiyatro ve sahne sanatlarında ücretsiz prova ve sigortasız çalışma gibi sorunlara dikkat çekti. Aslan, dansçılar, sokak sanatçıları, pandomim sanatçıları ve stand-up sanatçılarının da sendika çatısı altında örgütlendiğini belirtti.