Kabila'nın FRN liderliğine geçmesi KDC'de barış girişimlerini belirsizliğe sürükledi

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde (KDC) eski Cumhurbaşkanı Joseph Kabila'nın, ülkenin doğusunda faaliyet gösteren silahlı koalisyonun liderliğini üstlenmesi, hükümet ile muhalif güçler arasındaki gerilimi artırırken devam eden barış girişimlerinin geleceğine ilişkin tartışmaları da yeniden gündeme taşıdı.

KDC'nin doğusundaki Goma kentinde 12 Ekim'de yapılan açıklamada, Kongo Nehri İttifakı (AFC) ile 23 Mart Hareketi'nin (M23) yerini Ulusal Yeniden Kuruluş Cephesi (FRN) adı verilen yeni siyasi-askeri yapının aldığı ve eski Cumhurbaşkanı Kabila'nın hareketin başkanlığına getirildiği duyuruldu.

Yeni koalisyonun başkan yardımcıları arasında AFC'nin eski lideri Corneille Nangaa ve M23'ün siyasi liderlerinden Bertrand Bisimwa yer alırken M23'ün askeri lideri Sultani Makenga, askeri komutanlık görevini üstlendi.

FRN, Cumhurbaşkanı Felix Tshisekedi yönetimine karşı ülke genelindeki muhalif güçleri bir araya getirmeyi hedeflediğini açıklarken siyasi hedeflerine ulaşmak için silahlı mücadele seçeneğini de dışlamadı.

FRN'nin kuruluşunun ardından ülkenin doğusunda hükümet güçleri ile silahlı koalisyon arasındaki çatışmalar sürüyor.

21 Ekim'de yayımlanan güvenlik analizlerine göre Güney Kivu eyaletindeki Kaziba çevresinde hükümet güçleri ve hükümet yanlısı Wazalendo milisleri ile FRN güçleri arasında çatışmalar yaşandı.

Bölgedeki çatışmalar nedeniyle binlerce aile evlerini terk etmek zorunda kaldı.

Askeri geçmişten cumhurbaşkanlığına

4 Haziran 1971'de KDC'nin Güney Kivu bölgesinde doğan Joseph Kabila, siyasi hayatına babası Laurent-Desire Kabila'nın Mobutu Sese Seko yönetimine karşı yürüttüğü mücadelede askeri görevler üstlenerek başladı.

Babasının 16 Ocak 2001'de suikasta uğramasının ardından 29 yaşında cumhurbaşkanlığı görevini üstlenen Kabila, ülkenin İkinci Kongo Savaşı nedeniyle siyasi ve askeri açıdan bölünmüş olduğu dönemde iktidara geldi.

2002'de Ruanda ile barış anlaşması imzalayan Kabila, Kongolu taraflar arasında varılan anlaşmaların ardından 2003'te kurulan geçiş hükümetinin başında kaldı.

2006'da düzenlenen çok partili cumhurbaşkanı seçiminde Jean-Pierre Bemba'yı mağlup ederek göreve seçilen Kabila, 2011'de tartışmalı seçimlerin ardından ikinci dönemine başladı.

Anayasal görev süresinin 2016'da dolmasına rağmen seçimlerin ertelenmesi nedeniyle iki yıl daha iktidarda kalan Kabila, 2018 seçimlerinin ardından Ocak 2019'da görevi Felix Tshisekedi'ye devretti.

Bu iktidar değişimi, KDC tarihinde görevdeki cumhurbaşkanından seçilmiş halefine ilk barışçıl yönetim devri olarak kayıtlara geçti.

Tshisekedi ile ittifaktan siyasi karşıtlığa

Kabila'nın cumhurbaşkanlığından ayrılmasının ardından siyasi müttefikleri, Tshisekedi yönetiminde ve parlamentoda etkili olmaya devam etti ancak iki lider arasındaki siyasi ittifak 2020'de dağıldı ve Kabila'nın iktidar üzerindeki etkisi giderek azaldı.

2023'ten itibaren ağırlıklı olarak ülke dışında yaşayan Kabila, Mayıs 2025'te M23'ün kontrolündeki Goma kentine dönerek siyasi faaliyetlerini yeniden yoğunlaştırdı.

KDC Senatosunun Mayıs 2025'te dokunulmazlığını kaldırmasının ardından hakkında askeri yargılama başlatılan Kabila, 30 Eylül 2025'te "vatana ihanet", "savaş suçları" ve "insanlığa karşı suçlardan" gıyabında idama mahkum edildi.

Kabila ise hakkındaki suçlamaları reddederek yargılamanın siyasi amaçlı olduğunu savundu.

Kabila'nın yeni koalisyonun liderliğini üstlenmesi, Doha'da yürütülen barış müzakerelerinin geleceği ve ülkenin doğusundaki çatışmaların siyasi çözümüne ilişkin belirsizlikleri de artırdı.

Hükümetten Kabila'ya tepki, barış sürecine destek

Hükümet, ülkedeki siyasi anlaşmazlıkların anayasal çerçevede çözülmesi gerektiğini vurgularken Doha'da yürütülen barış müzakerelerinin sürdürülmesinden yana olduğunu bildirdi.

KDC Hükümet Sözcüsü Patrick Muyaya, 19 Ekim'de Top Congo FM'e yaptığı açıklamada, Kabila'nın silahlı koalisyonun liderliğini üstlenmesini anayasal düzene yönelik tehdit olarak değerlendirdi.

Muyaya, eski cumhurbaşkanının silahlı mücadele yoluyla yeniden iktidara gelmeye çalıştığını savunarak yeni yapılanmanın AFC/M23'ün amaçlarını değiştirmediğini belirtti.

Öte yandan KDC İçişleri Bakanlığı, Kabila'nın liderliğindeki Yeniden Yapılanma ve Demokrasi Halk Partisi (PPRD) ile bazı siyasi oluşumların faaliyetlerine yönelik yasaklama talimatı verdi.