Kutup girdabı rekor erkenlikte bozuldu: Kuzey Yarımküre'de sert soğuk riski arttı

DW'nin aktardığına göre, Kuzey Kutbu'nun üzerinde dönen ve "kutup girdabı" (polar vortex) olarak bilinen soğuk hava kuşağı bu yıl benzeri görülmemiş erkenlikte bozuldu. Gözlemler, girdabın rüzgarlarının yön değiştirdiğini gösteriyor. Bilim insanları bunun kayıtlara geçen en erken tersine dönüş olduğunu söylüyor.

Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi'nden (ECMWF) Tim Stockdale ve Frederic Vitart, AFP'ye yaptıkları açıklamada "Bildiğimiz kadarıyla bu, gözlemlenen en erken stratosferik girdap bozulması" dedi. Fransa meteoroloji kurumu Meteo-France da durumu "eşi görülmemiş bir olay" olarak nitelendirdi.

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden (MIT) iklim bilimci Judah Cohen, girdabın erken çözülmesinin "Kuzey Yarımküre'de ABD, Avrupa ve Doğu Asya gibi nüfusun en yoğun olduğu enlemlerde soğuk hava dalgası olasılığını gerçekten artırdığını" söyledi.

Kutup girdabı, yerden yaklaşık 10 ila 50 kilometre yükseklikte, Kuzey Kutbu çevresinde saat yönünün tersine dönen dev bir soğuk ve alçak basınçlı hava kuşağı. Girdap sıkı bir halka halindeyken en soğuk havayı kutupta tutuyor; zayıflayıp dalgalandığında ise hemen altındaki jet akımının konumunu değiştirerek dondurucu Arktik havanın güneye inmesine yol açabiliyor.

Bu tür bozulmaların en önemli nedenlerinden biri "ani stratosferik ısınma". Kutup stratosferinde sıcaklığın birkaç gün içinde hızla yükselmesi girdabın batı rüzgarlarını zayıflatıyor; girdap yerinden kayabiliyor, parçalara bölünebiliyor ya da şu anda olduğu gibi rüzgarlar yön değiştirebiliyor. Girdabın toparlanması birkaç hafta sürebiliyor.

Daha önceki bir kutup girdabı bozulması, Şubat 2021'de ABD'nin Teksas eyaletinde bir haftadan uzun süren, elektrik kesintilerine neden olan ve yüzlerce kişinin ölümüne yol açan büyük dondurucu soğuğa katkıda bulunmuştu.

Ancak sert soğuk kesin değil. İngiltere Meteoroloji Kurumu (Met Office), girdaptaki değişimin soğuk hava olasılığını artırabileceğini, fakat soğuğu açıp kapatan bir düğme olmadığını vurguluyor. Cohen da şu anda güçlenen ve daha ılık kışlarla ilişkilendirilen El Nino'nun etkileri hafifletebileceğini, ancak bunun kesin olmadığını söyledi.

Bazı araştırmalar, iklim değişikliğiyle hızla ısınan Arktik'i kutup girdabındaki bozulmaların artmasıyla ilişkilendiriyor; ancak bu bağlantı bilim insanları arasında hâlâ tartışılıyor.