Rusya'nın petrol ve doğal gaz gelirleri ocak-eylülde yüzde 17,2 azaldı

Rusya'nın petrol ve doğal gaz gelirleri, yükselen petrol fiyatlarına rağmen güçlü ruble ve akaryakıt sektörüne yönelik destek ödemelerinin etkisiyle gerilerken, Ukrayna'nın rafinerilere yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırıları da üretim ve ihracatı olumsuz etkiliyor.

Rusya Maliye Bakanlığının verilerine göre, petrol ve doğal gazdan sağlanan federal bütçe gelirleri, ocak-eylül döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 17,2 azalarak 6,61 trilyon rubleden 5,47 trilyon rubleye düştü. Böylece enerji kaleminde yaklaşık 1,14 trilyon rublelik kayıp kaydedildi. Aynı dönemde toplam bütçe gelirleri yüzde 10 artışla 29,64 trilyon rubleye, enerji dışı gelirler ise yüzde 18,8 yükselişle 24,17 trilyon rubleye ulaştı.

Enerji gelirlerindeki düşüş, Orta Doğu'daki çatışmaların küresel petrol fiyatlarını yükselttiği bir dönemde yaşandı. Rusya açısından yüksek fiyatlar ihracatın değerini artırma potansiyeli taşırken bütçeye yansıyan tutarı yalnızca satış fiyatı değil, vergi hesaplamalarında kullanılan göstergeler de belirliyor.

Güçlü ruble petrol gelirlerini baskılıyor

Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanlığının verilerine göre, ülkenin başlıca ihraç petrolü Ural'ın ortalama varil fiyatı eylülde geçen yılın aynı ayındaki 56,82 dolardan 92,08 dolara yükseldi. Yaklaşık yüzde 62'lik fiyat artışı, petrol üreticilerinin döviz cinsinden gelirlerini desteklese de bütçeye aynı ölçüde yansımadı.

Petrol ihracatı ağırlıklı olarak döviz üzerinden fiyatlandırılırken üretim vergileri ve bütçe gelirleri ruble cinsinden hesaplanıyor. Bu nedenle rublenin dolar karşısında değer kazanması, aynı tutardaki ihracat gelirinin daha az rubleye dönüşmesine yol açıyor.

Rusya Maliye Bakanlığı, dokuz aylık gelir kaybının nedenleri arasında doların ortalama kurundaki düşüşe işaret etti. Rusya Merkez Bankasının verilerine göre, doların resmi kuru 24 Ekim itibarıyla 80,54 ruble seviyesinde bulunuyor. Bu seviye, 2026 federal bütçesinde kullanılan 92,2 rublelik dolar kuru varsayımının altında kalıyor.

Petrol fiyatlarındaki son artışların vergi tahsilatlarına gecikmeli yansıması nedeniyle bütçe üzerindeki olumlu etkinin sonraki aylarda daha belirginleşmesi bekleniyor.

İHA saldırıları rafinerileri ve akaryakıt arzını etkiliyor

Ukrayna'nın Rus rafinerilerine ve enerji altyapısına yönelik İHA saldırıları, petrol işleme faaliyetlerinde ciddi aksamalara yol açtı. Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) 17 Eylül'de yayımladığı analize göre, ülkedeki 32 büyük rafinerinin günlük yaklaşık 6,5 milyon varillik kapasitesi bulunmasına rağmen işlenen ham petrol miktarı haziranda günlük 3,8 milyon varile geriledi. Bu miktar, geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 30 düşüşle 20 yılı aşkın sürenin en düşük seviyesine işaret etti.

IEA, yılın ilk sekiz ayında rafinerilerin ortalama üç günde bir İHA saldırısından etkilendiğini, ağustos sonu itibarıyla 32 büyük tesisten yalnızca beşinin saldırılardan etkilenmediğini bildirdi. Ajansın değerlendirmesine göre, benzin üretimi geçen yılın seviyelerine kıyasla yaklaşık yüzde 20, motorin üretimi ise yüzde 30'a yakın azaldı.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, 2 Ekim'de Federasyon Konseyinde yaptığı açıklamada, saldırıların sürdüğünü ancak koruma önlemleri sayesinde hasarın azaldığını belirtti. Novak, hasarlı ekipmanların onarımının hızlandırıldığını ve bazı tesislerde modernizasyon takviminin ertelenebileceğini kaydetti.

Üretim sorunları nedeniyle iç piyasanın korunmasına öncelik veren hükümet, benzin ve bazı petrol ürünlerinin ihracatına yönelik kısıtlamaları uzattı. Hükümetin 30 Temmuz'daki düzenlemesiyle benzin ihracatı üzerindeki yasak 31 Ocak 2027'ye kadar uzatılırken motorin sevkiyatında üreticiler arası ve hükümetler arası anlaşmalar için istisnalar getirildi.

İhracat sınırlamaları, şirketlerin dış piyasalardaki yüksek akaryakıt fiyatlarından yararlanma imkanını daraltırken Ekonomik Kalkınma Bakanlığı, petrol ürünleri ihracatının 2025'teki 125,8 milyon tondan bu yıl 98,5 milyon tona gerilemesini öngörüyor. Buna karşılık ham petrol ihracatının 230,8 milyon tondan 244,7 milyon tona yükselmesi bekleniyor.

Akaryakıt destekleri bütçeye yük getiriyor

Rusya'da iç piyasadaki akaryakıt fiyatlarını sınırlamak için uygulanan ve "dampfer" olarak bilinen mekanizma, dış piyasa fiyatlarının iç piyasaya göre daha avantajlı olduğu dönemlerde rafineri şirketlerine bütçeden ödeme yapılmasını öngörüyor. Böylece şirketlerin ürünlerini yurt içinde satması teşvik edilirken uluslararası fiyatların yükseldiği dönemlerde kamu harcamaları artıyor.

Rusya Maliye Bakanlığının verilerine göre, eylülde bu kapsamda petrol şirketlerine 305,5 milyar ruble ödendi. Ağustostaki 197,3 milyar rublelik tutarı aşan ödeme, Nisan 2022'den bu yana en yüksek seviyeye çıktı. Bakanlık, enerji gelirlerindeki yıllık düşüşte destek ödemelerinin artmasının da etkili olduğunu bildirdi.

Bununla birlikte, petrol ve doğal gaz gelirleri dokuz ayda bütçe kuralı kapsamında belirlenen temel seviyenin üzerinde gerçekleşti. Dolayısıyla yüksek petrol fiyatları kamu gelirlerini desteklese de kur ve destek mekanizmasının yarattığı baskıyı ortadan kaldıramadı.

Yıllık gelir beklentisi düşürüldü

Rusya Maliye Bakanlığı, 2026 yılı için başlangıçta 8,92 trilyon ruble olarak hesaplanan petrol ve doğal gaz geliri tahminini 7,58 trilyon rubleye indirdi. Böylece yılın tamamına yönelik beklenti 1,34 trilyon ruble azaltıldı.

Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanlığı ise petrol ve gaz kondensatı üretiminin geçen yılki 511,4 milyon tondan bu yıl 494,2 milyon tona gerilemesini, 2027'de ise 500 milyon tona çıkmasını bekliyor.

Ocak-eylül döneminde federal bütçe açığı 5,19 trilyon rubleye ulaşırken hükümet, yıl sonu bütçe açığı tahminini Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın yüzde 1,6'sından yüzde 3,2'sine yükseltti.

Gelecek dönemde enerji gelirlerinin seyri, petrol fiyatlarının yanı sıra ruble kuru, rafinerilerdeki üretimin toparlanması ve akaryakıt desteklerinin büyüklüğüne bağlı olacak.